Adı üzerinde olan ‘kredi skoru’, bireylerin kredi ödeme gücünü tahmin eden bir puanlama yöntemi… Bankaların ve finans kurumlarının kurduğu işbirliklerine en başarılı örneklerden birini teşkil eden kredi skorları, kurumların kredi veya kredi kartı için başvuranların farklı bankalardaki ödeme performanslarını da görmesini ve sürecin sağlıklı işlemesini sağlıyor. Ancak günümüzde yalnızca kredi geçmişiyle hesaplanan kredi skorlarına bakarak bir kişinin krediye uygun olup olmadığına karar vermek, eksik bilgiyle iş yapmak anlamına gelecektir. Bunun bilincinde olan bankalar, hali hazırda geleneksel kredi skorlarını kullanmakla birlikte veritabanlarındaki tamamlayıcı bilgilerden de yararlanarak kendi değerlendirme modellerini oluşturuyor. Daha adil bir finans sisteminin inşa edilmesi yolunda, kredi skoru alanında asıl imdada yetişen ve finans sistemine dahil olan kişi sayısının artmasını hızlandıran ise yenilikçi kurumlar tarafından sunulan yaklaşımlar oluyor.

Çin’in Korkutucu Sosyal Kredi Uygulaması

Bu alanda son dönemin en dikkat çekici gelişmelerden biri, Çin’in üzerinde çalıştığı sosyal kredi sistemi oldu. Vatandaşlarının davranışları üzerinden bir skor üretecek olan ülke yönetimi, skoru kötü olanlara tren bileti satılmaması gibi cezai uygulamaları hayata geçirecek. Kurumları da kapsaması beklenen bu sosyal kredi skoru uygulaması, şu anda bazı şehirlerinde test ediliyor ve 2020 yılında yaygınlaştırılacak.

İçinden Çıkması Zor Sarmal: ‘Unbanked’

Geleneksel kredi skorlarının belki de en önemli eksiği, bankacılık sistemine henüz dahil olmamış ve unbanked olarak tabir edilen kesimi sisteme dahil etmeyi kolaylaştırmamasıdır. Daha önce hiçbir kredi ürünü kullanmamış kişiler için geleneksel oyuncular, herhangi bir kredi skoru hesaplamıyor. Bankalar ise kredi skoru olmayan bu kişilerin yaşı, cinsiyeti, eğitim durumu, medeni hali, geliri, mesleği, kaç senedir aynı işi yaptığı, kendisine ait evi olup olmadığı gibi değişkenlere bakarak bir karar veriyor. Ancak bu kişilerin kredi başvurularının onaylanma olasılığı, kredi skoru iyi olan kişilere kıyasla çok daha düşük. Başvurusu reddedilen kişi, ihtiyacı olan paraya erişmek için farklı kurumlara kredi başvurusu yapma ihtiyacı hissedecektir ve bu döngü, süreci içinden çıkması zor bir sarmala dönüştürebilir.

Yenilikçi Yaklaşımlarla Üretilen Çözümler

Ağırlıklı olarak 18 yaşını henüz tamamlamış veya finansal erişimin düşük olduğu bölgelerde yaşayanlardan oluşan bankasız kesim, Dünya Bankası verilerine göre 1,7 milyar kişiden oluşuyor. Fintech’lerin hayatımızdaki yerinin artmasıyla kredi skoru alanında da yeni yaklaşımlar geliştiriliyor. Yukarıda bahsettiğim sorunlar; yenilikçi şirketleri, alternatif ve tamamlayıcı çözümler üretmeye itiyor.

Yazımın devamında, son dönemde bu alanda atılmış ve araştırmalarımda karşılaştığım bazı çözümlerden bahsedeceğim.

1.Amazon Credit Builder

Kredi kartı başvurusu yapan ancak yukarıda değindiğim sebeplerden ötürü hiçbir kurumdan kart alamayanlar için Amazon, ‘Credit Builder’ isimli bir teminatlı kredi kart çıkardı. Anlaşmalı bankada (SynchronyBank) tutulan teminat kadar limit tanımlanan kart ile Amazon’un internet sitesinde ve Amazon’un ödeme çözümü olan Amazon Pay’i kabul eden işyerlerinde ödeme yapılabiliyor. Kartın en önemli özelliği ise yapılan aylık ödemelerin, anlaşmalı banka tarafından kredi bürolarına raporlanması… Bu sayede kart sahipleri, kredi skorlarını yükseltme imkanına sahip oluyor.

Bildiğim kadarıyla ülkemizde portföyünde buna benzer ürünler bulunan bankalar var ancak ön plana çıkarmayı pek tercih etmiyorlar. Bunun elbette makul bir gerekçesi vardır ancak Dünya Bankası verilerine göre ülkemizde banka hesabı olmayanların oranının 2017’de %31 olması, “bu ürün daha iyi konumlandırılamaz mı?” sorusunu aklıma getiriyor.

2.Petal

Kredi skoru olmadığı için bankaların bir nevi ihmal ettiği kişiler, fintech’ler için hedef kitleye dönüşebiliyor. Petal isimli kredi kartı girişimi, bu oyunculardan biri… Başta milenyum kuşağı olmak üzere kredi geçmişi az olan kişileri hedefleyen Petal, başvuru yapanlardan banka hesabını eşleştirmesini istiyor. Bu hesap üzerinden ödenen faturaları, kazanılan paraları inceleyen Petal kredi skorunuz olmasa da kredi kartı vermenin yolunu arıyor. Aşağıdaki bağlantı üzerinden tanıtım filmini izleyebileceğiniz Petal’ın sloganı da bir hayli ilgi çekici: “Credit for an Irresponsible World”. 2016 yılında kurulan New York merkezli girişimin şu ana kadar 380 milyon dolar yatırım aldığını da eklemekte yarar var.

3.Deserve

Global bir kredi skoru olmadığı için eğitim, göçmenlik vb. sebeplerle yeni bir ülkede yaşamaya başlayanların kredi skorunu da yeniden inşa etmesi gerekiyor. Menlo Park merkezli Deserve bu soruna çözüm üretmek için kolları sıvamış. Yabancı öğrencileri hedefleyen Deserve, makine öğrenmesi teknolojisini de kullanıyor. Gençlerde finansal okuryazarlık düzeyinin artmasına yardımcı olan Deserve, bugüne kadar 100 milyon dolara yakın yatırım almış bir şirket…

No alt text provided for this image

4.AdviceRobo

Kredi skoru olmayan kişilere yönelik uygulamalardan bir diğeri ise finansal olmayan verilerle hesaplanan psikometrik kredi skoru… Kabaca; kredi başvurusu yapanlara kişiliği, davranışları, yetkinlikleri ve deneyimleriyle ilgili sorular sorulan ve alınan yanıtlar doğrultusunda başvuru sahibinin risk profilini belirleyen bir yöntem olarak tanımlanabilir. Finansal katılımın düşük olduğu ülkeler için ideal bir yapı olan psikometrik kredi skoru, Hollandalı AdviceRobo tarafından da kullanılıyor. Finans kurumlarının kullanımına sunduğu çözümünde yapay zekadan da faydalanan AdviceRobo’nun yatırımcıları arasında KPMG bulunuyor.

Bilgi: AdviceRobo, FinTech İstanbul buluşmaları kapsamında 10 Ekim Perşembe günü misafirimiz olacak. Detaylı bilgi almak isterseniz şu sayfayı ziyaret edebilirsiniz:

Etkinlik Daveti: “AI ve ML ile Bankacılık Çözümleri”

5.CreditPop

Eğer kendi evinizde oturuyorsanız ne ala! Fakat eviniz yoksa kira ödemeleriniz, finansal durumunuzun en önemli göstergelerinden biri haline geliyor. Peki kira ödemelerinizi zamanında ve sorunsuz yapıyorsanız neden kredi skorunuz artmasın? CreditPop isimli girişim bu noktada devreye giriyor ve kira ödemelerinizi geleneksel kredi bürolarına raporluyor ve skorunuzun artmasına yardımcı oluyor. Kişiselleştirilmiş tavsiyeler de sunan ve fatura ödemelerini de platformuna eklemenin hazırlıklarını yapan CreditPop, bu hizmetleri aylık 9,95 dolar karşılığında sunuyor.

Adil ve Erişilebilir Bir Finans Sistemine Giden Yolda Fintech’lerin Rolü

Fintech’lerin büyük kısmı ödemeler alanına odaklanıyor fakat ödemeler artık kalabalık ve fark yaratmanın oldukça zorlaştığı bir alan haline geldi. Elbette başta ödemeler olmak üzere tüm alanlarda, pastayı büyütmeyi amaçlayan ve bu amaç doğrultusunda yenilikçi çözümler geliştiren fintech’ler başarılı olacaktır. Ancak ben daha ziyade finansal erişimi, katılımı ve okuryazarlığı arttırmaya yönelik çözümlere odaklanan fintech’leri görünce mutlu olanlardanım. Bu şirketlerin hem kendileri, hem de sosyal etki açısından daha doğru yolda olduğuna inanıyorum. Kredi skoru da bu alanlardan biri… Adil ve erişilebilir bir finans sistemi inşa etmek için geleneksel oyuncuların çözümlerindeki eksik parçaları tamamlayan çözümleri görmek gelecek için bana umut aşılıyor. Dilerim ülkemizde de bu amaca hizmet eden fintech’lerin sayısını arttırmayı başarırız.

2008 yılında İstanbul Teknik Üniversitesi İşletme Mühendisliği lisans programından mezun olan Okan, aynı üniversitenin Endüstri Mühendisliği programından yüksek lisans derecesine sahiptir. Kariyerine 2009 yılında Garanti Ödeme Sistemleri Risk Analiz ekibinde başlamış ve 2012 yılında Bankalararası Kart Merkezi’ne (BKM) katılmıştır. 2016 yılına kadar BKM’de Strateji ve Bilgi Yönetimi ekibinde görev alan Okan; 2016 yılından bu yana ise çalışmalarını, yeni teknolojilerin ve yaklaşımların ödeme sistemlerine etkisini araştıran ve uygulamalar geliştiren İş Geliştirme ekibi bünyesinde yürütmektedir. Fintech, mobil ödemeler, açık bankacılık, bigtech, blockchain ve yapay zekanın yanı sıra Çin ve Hindistan gibi gelişen pazarlar Okan’ın odaklandığı alanlar arasında yer alıyor.