Uzaktan Kimlik Tespitine (“UKT”) İlişkin MASAK Tebliği (Sıra No:19) (“Tebliğ”) 1 Mayıs 2021 tarihinde yürürlüğe girmek üzere yayımlandı.

Tebliğ temel olarak

  • uzaktan kimlik tespitine ilişkin genel esasları ve
  • uzaktan kimlik tespitinde alınması gereken sıkılaştırılmış tedbirleri

düzenlenmektedir.

Bilindiği üzere Bankaların müşterileriyle sürekli iş ilişkisi tesisinde UKT yapmasına ilişkin hususlar geçtiğimiz haftalarda ayrı bir Yönetmelik ile düzenlenmiş ve bu Yönetmeliğin tarihi de 1 Mayıs olarak belirlenmişti.

Her ne kadar Bankalara özel olarak bu yönde bir düzenleme yapılmış olsa da, MASAK mevzuatı tarafında UKT gerçekleştirilirken izlenecek usul ve esaslar belirlenmemişti. Tebliğ ile beraber bu detaylar düzenlenmiş olduğu için, bankaların artık dijital müşteri edinimi gerçekleştirmesinin önünde hukuken bir engel kalmadığını söylemek mümkündür.

Tebliğe ilişkin detayları soru-cevap şeklinde ele alacak olursak;

Tüm MASAK Yükümlüleri Uzaktan Kimlik Tespiti Yapabilecek mi?

Hayır. Tebliğ, sadece asli faaliyet alanları ile ilgili mevzuatta müşterileri ile yüz yüze gelinmeksizin kimliğinin doğrulanmasına imkân verecek yöntemlerle sözleşme kurulmasına izin verilen Yükümlülerin UKT yapmasına izin veriyor.

Örneğin, bankalara yönelik bu anlamda düzenleme “Bankalarca Kullanılacak Uzaktan Kimlik Tespiti Yöntemlerine ve Elektronik Ortamda Sözleşme İlişkisinin Kurulmasına İlişkin Yönetmelik” ile yapılmıştı. Dolayısıyla bankaların UKT gerçekleştirmesi önünde bir engel bulunmamaktadır.

Elektronik Para Kuruluşları ve Ödeme Kuruluşlarına yönelik ise henüz böyle bir düzenleme yapılmamış olsa da, Merkez Bankası’nın çıkartacağı ikincil düzenlemelerde bu kuruluşlara da yüz yüze gelinmeksizin kimliğinin doğrulanmasına imkân verecek yöntemlerle sözleşme kurulmasına izin verilmesi ile beraber, bu kuruluşların da UKT gerçekleştirmeleri mümkün olacaktır.

Herkese Uzaktan Kimlik Tespiti Yapılabilecek mi?

Hayır. Tebliğ, UKT yapılabilecek kişileri Türk uyruklu gerçek kişi veya gerçek kişi tacir olarak sınırlandırılmaktadır. Bu kapsam dışında kalan kişilerin, örn. Türkiye’de mukim ancak Türk uyruklu olmayan kişilerin, UKT’den faydalanabilmesi mümkün olmayacaktır.

Uzaktan Kimlik Tespiti Hangi Kanallardan ve Nasıl Yapılabilecek?

Tebliğ uyarınca uzaktan kimlik tespitinin mobil uygulama, web tabanlı uygulama, internet şubesi, telefon hizmeti gibi elektronik kanallar aracılığıyla gerçekleştirilmesi mümkün kılınmaktadır.

Bununla beraber Tebliğ, UKT için belirli bir yöntemi şart koşmayıp, elektronik kanal üzerinden yapılacak UKT’lerde gerekli organizasyon, teknik altyapı, kimlik doğrulama bileşenleri ile gizlilik ve güvenlik tedbirlerinin ele alınmasını şart koşmaktadır.

Öte yandan, uygulanacak UKT yönteminin yüz yüze yapılan kimlik tespitinde alınması gereken bilgilerin tamamını içermesi ve bilgilerin teyidinde asgari seviyede risk ihtiva edecek şekilde tasarlanması gerekmektedir. UKT esnasında imza örneği alınması da zorunlu değildir.

UKT’ye ilişkin bir diğer önemli husus da zamanlamasıdır. Tebliğ uyarınca UKT’nin sürekli iş ilişkisi tesis edilmeden önce tamamlanması gerekmektedir.

Tebliğ, gerek kimlik tespiti esnasındaki bilgilerin, gerek başkası hesabına hareket edilip edilmediğine ilişkin yazılı beyanın UKT için belirlenen usul ve yöntem ile alınmasına izin vermektedir.

UKT esnasında teyit işlemi hangi belgeler üzerinden yapılır?

Tebliğ uyarınca, teyit işleminin sadece Türkiye Cumhuriyeti Kimlik Kartı (yeni kimlik) üzerinden yapılabileceği hüküm altına alınmaktadır.

Normalde, Tedbirler Yönetmeliği uyarınca ilgilinin adı, soyadı, doğum tarihi, T.C. kimlik numarası ve kimlik belgesinin türü ve numarasına ilişkin bilgilerin doğruluğunu teyit için T.C. nüfus cüzdanı, T.C. sürücü belgesi veya pasaport ile üzerinde T.C. kimlik numarası bulunan ve özel kanunlarında resmi kimlik hükmünde olduğu açıkça belirtilen kimlik belgeleri kullanabilmektedir. Bu bağlamda, Tebliğ’in bu imkanları daralttığı görülmektedir.

Sıkılaştırılmış Tedbirler?

Tebliğ, UKT esnasında alınması gereken sıkılaştırılmış tedbirleri ayrı bir başlık altında düzenlemektedir. Bu bağlamda UKT esnasında;

  • Müşterinin başvurusu ile birlikte müşteri profilinin oluşturulması ve değerlendirilmesini teminen kişi hakkında risk değerlendirmesi yapılması; bu kapsamda asgari olarak iş ilişkisinin amacı ve mahiyeti (hesap açma amacı, talep edilen ürünler ve benzeri), işleme konu malvarlığının ve müşteriye ait fonların kaynağı ile ortalama gelir bilgisi, açılacak hesabın aylık tahmini işlem hacmi ve işlem sayısına yönelik bilgilerin alınması ve
  • Uzaktan kimlik tespiti yapılmak suretiyle kurulan sürekli iş ilişkisi kapsamındaki müteakip işlemin yükümlüyle yüz yüze gerçekleştirilmesi halinde, Yönetmeliğin 6 ncı maddesindeki usule göre kimlik tespiti yapılması ve imza örneği alınması zorunlu kılınmaktadır.

Bunun yanında tüm Yükümlüler olmasa da, Finansal kuruluşlar ile finansal olmayan belirli iş ve mesleklere, UKT’ye ilişkin işlemlerde risk temelli yaklaşım çerçevesinde tespit edilen riskle orantılı olarak aşağıdaki tedbirlerin bir veya birden fazlasını veya tamamını uygulaması zorunluluğu getirilmektedir.

  • Müşteri hakkında ilave bilgi edinmek ve müşteri ile gerçek faydalanıcının kimlik bilgilerini daha sık güncellemek.
  • İş ilişkisine girilmesini, mevcut iş ilişkisinin sürdürülmesini ya da işlemin gerçekleştirilmesini üst seviyedeki görevlinin onayına bağlamak.
  • Uygulanan kontrollerin sayı ve sıklığını artırmak ve ilave kontrol gerektiren işlem türlerini belirlemek suretiyle iş ilişkisini sıkı gözetim altında tutmak.
  • Sürekli iş ilişkisi tesisinde ilk finansal hareketin, müşterinin tanınmasına ilişkin esasların uygulandığı bir başka finansal kuruluştan yapılmasını zorunlu tutmak.
  • Müşterinin mali profiline ve faaliyetlerine uygun olmayan veya faaliyetleriyle ilgisi bulunmayan işlemleri yakından izlemek.
  • Tutar ve işlem sayısı limiti belirlemek de dâhil uygun ve etkili tedbirleri almak.

Değerlendirme

MASAK Yükümlülerinin kimlik tespiti süreçlerini elektronik kanallar aracılığıyla yürütmesinin mevzuat uyarınca mümkün olmaması nedeniyle bu yükümlüler dijital dönüşüm ve dijital müşteri edinimi anlamında sorun yaşamaktaydı.

Bu Tebliğ ile birlikte yükümlülerinin MASAK mevzuatı kapsamında kimlik tespitini uzaktan yapabilmelerinin önü açılmış ve sürece ilişkin usul ve esaslar düzenlenmiştir.

Tebliğ her ne kadar sadece asli faaliyet alanları ile ilgili mevzuatta müşterileri ile yüz yüze gelinmeksizin kimliğinin doğrulanmasına imkân verecek yöntemlerle sözleşme kurulmasına cevaz verilen Yükümlülüklerin UKT yapabileceklerini düzenlemiş ve bu anlamda henüz çok az Yükümlünün mevzuatında buna ilişkin düzenleme yapılmış olsa da, zaman içerisinde yapılacak düzenlemeler ile birlikte tüm Yükümlülerin müşteri edinimi esnasında UKT yapmaları mümkün olacaktır.

Yazar: Yaşar K. Canpolat