Modern ticaretin temelinde yer alan ödeme çözümleri, her işlem ile birlikte, pek çok önemli verinin de taşınmasını gerektiriyor. Ödemelerin zengin bir veri akış kanalına dönüşmesi ise güvenli ve düzenli çözümler gerektiriyor.

Hızlı ve basit bir kartlı ödeme işleminin arkasındaki teknolojinin detayları, insanı kendine hayran bırakacak denli iyi düşünülerek planlanmış bir yapıya sahip. Bu öylesine bir yapı ki dünya üzerindeki milyarlarca kredi kartı ile milyonlarca noktada yapılan çapraz işlemler birbirine karışmıyor ve farklı tedarikçiler ile sağlayıcılar arasında mükemmel bir uyum içinde veri transferi gerçekleşiyor. Peki, bu nasıl mümkün oluyor? Elbette cevap basit; küresel standartlar ile.

ISO 8583 (Financial Transaction Card Originated Messages — Interchange Message Specifications) banka veya kredi kartı işlemleri için belirlenmiş küresel bir haberleşme standardı. Bu standart kart bilgilerinin nasıl bir veri yapısı ile taşınacağı ile alakalı kuralları belirliyor. ISO 8583 içinde veri taşıyan alanlar Field-1, Field-2 vb. şekilde tanımlanıyor. Toplam 128 tane alan mevcut. Bu standart aynı zamanda veri içeren alanların taşınırken bu paketler içinde bitmap adı verilen bir içerik listesi oluşturulmasını gerektiriyor.

ISO 8583 detayları için resmi web sitesindeki sayfalara göz atabilir veya Mustafa Başaran tarafından kaleme alınan makaleyi okuyabilirsiniz.

Temel amacı ödeme aracı (kart) ile ilgili bilgi iletimi olan ISO 8583 geleceğin dijitalleşme ihtiyaçlarına çözüm oluşturmakta güçlük çekecek. Veri iletim hatlarının dar bant genişliği ile çalıştığı, uçtaki POS, ATM ve benzeri cihazların donanım ve yazılımlarının bu dar veri iletimi imkanını en verimli kullanacak şekilde tasarlandığı döneme ait bir standart ISO 8583.  Hali ile günümüz ve geleceğin geniş bant genişliklerinin, tablet ve telefonların yeterli hafıza ve işlemci gücü becerilerinin mümkün kılacağı veri iletimini taşıyabilecek bir yapıda değil ISO 8583.

Kartlı ödemelerin ötesi

Finansal servislerde ödemeler kartlı işlemler ile sınırlı değil. Bankalar arasında gerçekleştirilen transfer işlemleri (EFT vb.), uluslararası para transfer sistemleri (SWIFT vb.) ile yenilikçi teknolojilerin beraberinde getirdiği FinTech çözümleri kartlı işlemlerin ötesinde pek çok yeni veri kümesinin de işlem ile taşınmasını gerektiriyor. Bu ihtiyaçlar zamanla her yeni uygulama ile farklı çözüm yolları takip edilerek karşılanırken 2004 yılında ISO küresel bir standart yaratmak adına ISO 20022’yi yayınlıyor.

Bankalararası Kart Merkezi (BKM) Yazılım Mimarı Zülal Çağçağ ISO20022’yi şöyle tanımlıyor; ISO 8583 kart tabanlı finansal işlemler için kullanılan ve “odak noktası teknoloji” olan bir standart iken, ISO 20022 tüm finansal hizmetlerde kullanılabilecek, uluslararası ortak dil olma amacıyla yola çıkmış ve iş standardı olarak “odak noktası içerik” olan bir standart olarak karşımıza çıkıyor. ISO 20022 için en yaygın kullanılan tabir “standartlar için standart” olması.

ISO 8583 içerisinde sadece 128 alan bulunurken, ISO 20022 5 temel kategoride (Payments, Securities, Trade Services, Cards ve Foreign Exchange-FX) 320 farklı mesaj tipi ve her bir mesaj tipinin altında yüzlerce alan barındırıyor.

Olasılıklar ve Olanaksızlıklar

ISO 20022 ile belirlenen alanlar finansal veri transferleri için çok geniş bir olasılıklar dünyasının kapılarını aralıyor. Örneğin bu standarda uyan bir dijital cüzdan ile dünyanın herhangi bir yerinde aynı standarda uyan bir ödeme noktasında sadece QR kodla ödeme yapabilirsiniz. EFT işlemlerinde sadece Merkez Bankalarının açık olduğu değil, 7 gün 24 saat boyunca işlem yapabilirsiniz. Hatta uluslararası para transferlerinde saniyeler içinde işlem yapmak dahi mümkün hale geliyor. Örnekler artırılabilir ancak zengin verinin finansal işlemler ile özel bir standart çerçevesinde kullanılması gerek işletmeler gerekse kullanıcılar açısından yeni kapılar aralıyor.

Diğer yandan ISO 20022 yapısal tasarımı itibariyle XML adı verilen bir veri formatı kullanıyor. Bu format ise söz konusu finansal servisler olunca beraberinde bazı sorunlar getiriyor. Örneğin ISO 20022’de boş bile olsa veri kümesinde taşınması gereken alanlar daha yüksek bant genişliği gerektirirken bu alanların işlenmesi sistemler üzerinde ek işlem yükü yaratıyor. Bu konu ile alakalı BKM Yazılım Mimarları Zülal Çağçağ ve Fatih Aydemir’in kaleme aldığı makaleler konunun detaylarını ele alıyor.

Türkiye Açısından Neden Önemli?

Ödeme işleminin dijital platformlara taşınması nakitsiz bir yaşama açılan kapının önemli bir gereksinimi. Nakitsiz bir toplumda paranın suça aracılık etmesi (karanlık ekonomi) ve suç amaçlı olmayan ancak kayıt dışı kalan işlemler için (gri ekonomi) nakit kullanılmasının ekonomik açıdan çok büyük kayıplara yol açtığı bilinen bir gerçek. Diğer yandan nakitsiz yaşama geçiş sadece parasal sistemi değil süreçleri de dijitalleştirmeyi gerektiriyor; örneğin POS ve kredi kartı olmayan bir noktada cep telefonları ile ödeme yapılabilmesi ve alınabilmesi gibi.

İngiltere 2008 yılında, ABD ve Avrupa Birliği 2017 yılında bankalararası anlık ödemelere geçtiler. Dünya üzerindeki farklı ülkelerde çeşitli uygulamalar hızla hayata geçiyor; Çin ve Hindistan en önemli örnekler olarak verilebilir.

Bu dünya örneklerini incelediğimizde ödeme işleminin çözümün bir parçası olarak çeşitlendirilmiş veri taşıdığını görüyoruz; bazen iş emri, bazen fatura, bazen konum, bazen yol bilgisi gibi veriler de eklenerek ödeme işlemi tamamlanıyor veya ödeme talebinde bulunuluyor. Bu nedenle bu tip ödemelere “veri zengini ödemeler” (data rich payments) deniyor.  Yeni donanım, yazılım ve internet imkanları ile söz konusu veriler ödeme işlemine değer katıyor.

Türkiye’de dijital yenilikler bir çok sektörde hızlıca kucaklanıyor. Veri zengini ödemeler perakendeden enerjiye, telekomdan sigortaya kadar bir çok sektörde kullanım alanı bulacak, nakide alternatif oluşturacak, ödemeleri hızlandıracak ve ekonomimize değer katacaktır.

Türkiye’nin ödeme çözümlerinde küresel lider konumunu koruyabilmesi, yenilikçi FinTech girişimlerinin ortaya çıkması ve nakitsiz bir gelecek için ödemelerin sadece finansal bir işlem olmanın ötesinde yeni bir veri akışı olduğu bu döneme en kısa sürede adım atamamız gerekiyor.

Bu makaleyi yazarken paylaştıkları aydınlatıcı bilgiler ve yaptıkları katkılar için BKM Ödeme Platformları ve İş Geliştirme’den Sorumlu Genel Müdür Yardımcısı Celal Cündoğlu ve BKM Yazılım Mimarları Zülal Çağçağ‘a teşekkür ederim.

Ahmet Usta lisans eğitimin İstanbul Teknik Üniversitesi Uzay Mühendisliği programında ve yüksek lisans eğitimini Yıldız Teknik Üniversitesi MBA programında tamamlamıştır. Profesyonel iş hayatına çeşitli dergilerde yazarak başlayan Usta, kariyeri boyunca farklı kurumlarda Bilgi Teknolojileri yöneticisi olarak görev almış aynı zamanda farklı yayınlarda düzenli olarak yazarlığa devam etmiştir. Infomag, Bloomberg Business Türkiye gibi saygın dergilerde teknoloji editörlüğü yapan Usta, farklı ölçeklerde dijital ve basılı medya kanallarının kurulması ve yönetilmesi projelerini yönetmiştir. Usta, The Startup Owner’s Manual ve Identity is the New Money isimli kitapları Türkçe’ye çevirmiş, İngilizce Coopetition kavramını Türkçeye Rekaberlik karşılığı ile kazandırmıştır. Blockchain 101 kitabının eş yazarı olan Usta, FinTech İstanbul ve Blockchain Türkiye Platformlarının Genel Yayın Yönetmeni ve aynı zamanda profesyonel bir konuşmacı ve eğitmendir.