Facebook Libra’nın sahaya çıkışı üstünden bir yıl geçti. Bu dönemde Libra projesi açısından neler değişti, kendi bakış açımla değerlendiriyorum.

Facebook Haziran 2019’da blockchain tabanlı dijital para çözümü Libra’yı tüm dünyayı tanıttı. Facebook son yıllarda yaşadığı güven kaybını da göz önüne alarak, projesini büyük bir konsorsiyum kurarak gerçekleştirmişti. Bu konsorsiyuma bankacılık, finans ve fintek dünyasının önemli 28 şirketi katılım göstermiş ve proje beklenenden daha güçlü bir şekilde sahneye çıkmıştı. İsviçre merkezli Libra Vakfı, fiyat dengesine sahip olacağı öne sürülen finansal bir sepet garantisi ile Libra adında bir token (belirteç) üretecekti. Hedefleri ise dünyada bankacılık ile ilişkisi olmayan ancak cep telefonuna sahip 1 milyar kişinin kullanabileceği bir çözüm yaratmaktı.

Libra’nın ilk yılı
Libra Vakfı tanıtıldığı tarihteki üyeleri

Sistem blokzinciri altyapısında çalışacak ve konsorsiyumdaki şirketler, Libra belirteçlerini kendi dijital cüzdanlarında kullanarak diledikleri servisleri sunabileceklerdi.

İlk bakışta anlaşılan şey; Facebook liderliğinde kurulan bu yapının küresel ve sabit değerlemeye sahip yeni bir kripto para çıkartmasıydı.

Yıpratıcı Tepkiler

Libra’ya uluslararası arenada tepkiler gecikmedi. Pek çok ülke Libra projesine temkinli bakıyor; G7, Finansal İstikrar Kurulu (FSB) gibi yapılardan olumsuz açıklamalar arka arkaya geliyordu.

Facebook CEO’su Mark Zuckerberg, ABD Temsilciler Meclisi Mali Hizmetler Komitesi için verdiği ifadede Libra’nın gerekli olduğunu ancak Facebook’un şu anda bunun için ideal bir aracı olmadığını itiraf edecek kadar köşeye sıkıştı.

Ancak resmi kurumların görüşü bu yönde değildi. Avrupa Birliği çatısı altındaki finans bakanları ortak bir görüşte birleşiyordu; “Facebook’un Librası ve benzeri projelere, riskler bütünüyle anlaşılana kadar izin verilemezdi.”

Yaprak Dökümü

Gelen tepkiler ve yorumların ardından huzursuzluklar başladı ve Libra Vakfı’ndan kopuşlar başladı. İlk olarak PayPal projeden ayrıldığını açıkladı, ardından Vodafone geldi ve nihayet Libra vakfı Mastercard’ı kaybetti. Visa, Stripe, Mercado Pago ve eBay konsorsiyumdan ayrılmak için çok gecikmediler.

Libra üzerinde çalışması planlanan dijital cüzdanlardan biri olan Facebook Calibra  projesinin başındaki isim David Marcus, ayrılmaların bir kayıp olduğunu ama dünyanın sonu olmadığını düşünüyordu. Bloomberg’e yaptığı bir açıklamada, “Aramızda kalsalar iyiydi ama bu uzun soluklu bir proje, geri geleceklerdir” yorumunu yapmıştı. 

Hızla Değişen Strateji ve yeniden güçlenme çabaları

Tüm gelişmeler aslında bir noktayı işaret ediyordu; Libra dönüşmeliydi. …ve dönüşüm başladı Çok taze bir gelişme olarak Libra Vakfı, İsviçre Finansal Piyasa Denetim Otoritesi’nden (FINMA) bir ödeme sistemi lisansı için başvuruda bulundu.

Bu başvurunun teknik detaylarına baktığımızda Libra’nın kendi belirteç altyapısı dışında farklı itibari para birimlerini destekleyeceğini görüyoruz. Libra Vakfı yaptığı açıklamada, geri bildirimler çerçevesinde paydaşlarıyla etkileşime geçtiğini ve sistemin güvenliğini, uyum ve risk yönetimi için finans endüstrisi seviyesinde bir yapıya geçiş için adımlar attığını belirtti.

İlk bir yılının son çeyreğinde hızlanan değişim çabaları ilk CEO’nun atanmasıyla perçinlendi. Burada dikkat çeken nokta Bay Stuart Levey’nin son görevinin HSBC gibi bir dev bir finansal kurumun Üst Düzey Hukuk Yöneticisi olmasıydı. Bu durumu Libra’nın gelecek planlarını devletler, düzenleyiciler ve hukukçular ile iyi ilişkiler kurma çabaları olarak yorumlamak mümkün.

Bu arada dijital ticaret platformu Shopify Şubat 2020’de Libra projesine katıldığını duyurarak kurulduğu 2019 Haziran’dan itibaren projeye katılan ilk kurum oldu.

14 Mayıs 2020 tarihinde ilginç bir gelişme oldu. Singapur devlet yatırım fonu Libra projesine katıldı. Yapılan standart politik ‘güçlü, uzun dönem, dengeli, küresel ve benzeri kelimeler’ içeren açıklamaların ötesinde kulislerde konuşulan şey FED’in sınırsız para basmasına karşı alternatif arayışların başladığı. Libra bu noktada bir rol üstelenebilir mi? Bu ilginç yeni katılım bu yönde bir işaret olabilir mi? Bir süre daha bu soruların cevapsız kalacağı kesin.

Libra’nın ilk yılı
Libra Vakfı’nın Haziran 2020 itibariyle üyeleri

Sonuç

Bu yazıyı kaleme aldığım günlerde bir son an gelişmesi olarak Facebook’dan gelen açıklama ise ilginç bir gelişme olarak değerlendirilmeli zira daha önce Calibra olarak isimlendirilen, Libra tabanlı cüzdan hizmetlerinin adı Novi olarak değiştirildi. Yapılan açıklamada “Para transferleri artık bir mesaj göndermek kadar kolay” mottosu paylaşılırken hizmet devreye girdiğinde hiç bir gizli komsiyon ve ücretin olmayacağı ve Libra ile eş zamanlı olarak hizmet verileceği belirtildi.

Libra ve Calibra ismen birbirine çok benziyordu ve Facebook’un yeniden markalama taktiği belki de bu isim benzerliğinin önüne geçmek için yapıldı. Bunu belki de asla bilemeyeceğiz.

Son bir yıl içerisinde yaşanan bu hızlı değişim ve dönüşüm ile yoluna devam etmekte kararlı görünen Libra’nın 2020 yılı sonuna kadar canlı uygulamalar sunması bekleniyor ve Facebook’un attığı son adım bu tahminimizi güçlendiriyor.

İçinde bulunduğumuz COVID-19 salgını sonrasında küresel finans piyasalarında son durum ne olur bilmek güç ama Libra’nın yeni yeniden güçlenen destekçileri ve küresel oyun planı ile önemli bir FinTech oyuncusu olmak konusunda kararlı olduğu kesin.

Bu arada merak edilen önemli bir konu; Türkiye’den Libra’ya ilk katılım ne zaman ve hangi taraftan gelecek. Eğer böyle bir adım gelirse cevapsız kalan sorularımız için bir ipucunu belki yakalayabiliriz.

Soner Canko
FinTech İstanbul
Danışma Kurulu Üyesi