FinTech İstanbul olarak BiLira COO’su Vidal Arditi ile yaptığımız röportajda BiLira’nın sunduğu çözümleri, gelecek planlarını ve ekosistemi değerlendirdik.

  • Kısaca sizi ve BiLira’yı tanıyabilir miyiz?

Kripto para ve blokzincir teknolojisi ile ilk 2016’da tanıştım. Bu serüvenime kripto para alım ve satım ile başladıktan sonra akıllı kontrat yazılımı ve veri analizi alanlarına yöneldim. Duke Üniversitesi Psikoloji bölümü ana dal ve Bilgisayar Bilimleri yan dallarından mezun olduktan sonra Türkiye’ye döndüm. 2019 Nisan ayında Sinan Koç ve Atilla Murat Fırat ile beraber Türk Lirası’na endeksli ve Ethereum tabanlı ilk stabil kripto para birimi olan BiLira’yı kurduk.

BiLira olarak her zaman finansı demokratikleştirmeyi, herkes tarafından erişilebilir kılmayı ve merkeziyetsiz, özgür, şeffaf bir dünya yaratmayı hedefliyoruz. TRYB ise bu hedeflerimizi gerçekleştirmek için attığımız ilk adımlardan biri. Türk Lirası’na endeksli stabil kripto paramızın adı TRYB. 

  • Bizlere BiLira’nın fikir ve kuruluş sürecini anlatır mısınız?

Herkesin, geleceğin finans dünyasında eşit haklara sahip olmasını, özgür internet ve merkeziyetsiz finans ürünleri ile bağlantı kurabilmesini hedefleyerek BiLira’yı kurduk. Orta vadede bütün ülkelerin fiat paralarına ait stabil kripto paraların olacağı görüşüne sahip olduğumuz için ve üç ortak olarak geçmişimizde bulunan farklı startup tecrübelerine de dayanarak Temmuz 2019’da ilk TRYB’yi Ethereum zinciri üzerinde yarattık ve BiLira’nın ilk adımını atmış olduk.

  • BiLira ile hangi sorunları çözüyorsunuz? Kullanıcılarınıza Hangi avantajları sunuyorsunuz?

Merkeziyetsiz finans (DeFi) ve özgür internet vizyonuyla yola çıkan BiLira ekibi olarak, temelde iki ama potansiyel olarak çok daha fazla soruna değiyoruz. DeFi’nin henüz tam olgunlaşmamış bir alan olmasından ötürü kullanıcılarımız daha çok TRYB’yi merkezi borsalara satın alma için kullanıyor.

Özellikle dünyanın en büyük kripto borsalarından biri olan FTX borsasında kullanıcılarımız, hem masrafsız bir şekilde hesaplarına TRYB aktarabilirken hem de TRYB ile doğrudan Bitcoin ve dolara endeksli stabil kripto para alabildikleri gibi dolaylı yoldan yüzlerce kripto para çeşidine, gelişmiş yatırım araçlarına ve dijital varlıklara erişebiliyorlar. 

Özetle ilk kullanım alanımız olarak, kripto borsalarına ucuz bir şekilde ve olabildiğince az adım kullanarak TRYB aktarmayı sağlıyoruz. İkinci kullanım alanımız ise henüz gelişmekte olan bir konu: Merkeziyetsiz Finans (DeFi)

DeFi’nin şu aşamada, çoğu kullanıcı için karmaşık, pahalı ve zor geldiğini gözlemliyoruz, ancak yine bazı kullanıcılarımız TRYB ile merkeziyetsiz borsaları (DEX) kullanarak takas yapmasının yanı sıra, aynı zamanda DEX’lere likidite sağlayarak pasif gelir de  elde edebiliyorlar. Ve bu pasif gelir geleneksel finanstaki oranlara göre oldukça yüksek bir miktarda oluyor. 

BiLira olarak aynı zamanda sosyal bir etki yaratmayı da kendimize bir görev olarak belirlediğimiz için kripto paraların bağış sürecindeki etkisini kullanmak amacıyla, üniversite öğrencileriyle destekçileri buluşturan ve öğrencilere gereken finansal desteği merkeziyetsiz bir şekilde sağlamayı amaçlayan platform olan Uçurtma Projesi’ne destek oluyoruz. Öğrencilere TRYB ve diğer kripto paralar ile destek olunabiliyor. Kullanıcılarımız kripto borsaları ve DeFi sayesinde edindikleri yatırımları, üniversite öğrencilerine destek olmak için de kullanabiliyorlar.

  • Çok güçlü bir bankacılık yapısına sahip, güçlü FinTech girişimlerinin olduğu bir ekosistemde sizi farklı kılan neler oluyor?

Kesinlikle dünyaya baktığımızda, hem bankacılık altyapımızın hem de FinTech ekosistemimizin oldukça gelişmiş olduğunu görebiliyoruz, ancak geleceğin finansının merkeziyetsiz finans odağında olacağını düşündüğümüz için, en büyük farklılaşmamız buradan geliyor.

BiLira ekibi olarak her gün DeFi ekosistemini yakından takip edip, kullanıcılarımızın hangi geliştirmeleri, protokolleri ve uygulamaları TRYB ile kullanabileceklerine dair araştırmalar yapıyoruz. Ethereum, Avalanche gibi akıllı kontrat barındıran zincirlerin önümüzdeki yıllarda ölçeklenme sorunlarını gidereceklerini ve DeFi ekosisteminin kripto kullanıcıları açısından daha fazla erişilebilir olacağını düşündüğümüzde, yerli DeFi kullanıcı sayımızın da artacağını tahmin ediyoruz. 

BiLira olarak daha fazla DeFi protokolünde ve akıllı kontrat bulunduran zincirlerde olduğumuzda, TRYB ile merkeziyetsiz finans kullanım alanları artmış olacağı gibi, geleneksel finansal araçlara nazaran daha gelişmiş bir alternatif finans sistemine köprü BiLira ile kurulmuş olacak. Yani bizi farklı kılacak olan noktalar aslında, kripto paraların ve blokzinciri teknolojisinin getireceği yenilikler ve DeFi.

  • Geleneksel finansal yapılar ve FinTech’ler BiLira’yı nasıl değerlendiriyor?

BiLira olarak kendimizi hiçbir kuruma rakip görmediğimiz ve herhangi bir rekabete girmeye çalışmadığımız için genel anlamda geleneksel finansal kurumlar bize olumlu bakıyor. Ancak tabi kripto para sektöründen çekinen bir kısım finansal kurum, kripto paralarla ilgili çalışan bütün platformlara olduğu gibi bizimle de bir iş birlikteliği yapmaya çekiniyor.

Bunun yanı sıra FinTech ekosisteminde farklı girişimlerle ortaklık konusunda düzenli olarak görüşmeler yapıyoruz. Rahatlıkla FinTech tarafının kripto para konusunda hem daha fazla ilgisinin olduğunu hem de bizimle birlikte bir paydaş olmaya daha sıcak baktığını söyleyebiliriz. 

  • Sizce “blockchain dünyası ve ödemeler” başlığında rekabet nerede ve nasıl şekillenecek? Bizleri gelecke günlerde neler bekliyor?

Aslında bu soruya geçtiğimiz günlerde yaşanan bir gelişme ile cevap verebiliriz. Visa, kripto ödemelerinde artık Ethereum blokzinciri üzerindeki USDC’yi kullanacağını açıkladı. Bu gelişmeden önce siz Visa altyapılı bir kripto kartı kullandığınızda, ödeme yaptığınız kurumun banka hesabına fiat para olarak geçiş sağlanıyordu. Ancak blokzincirin değiştirilememezliği ve güvenliği bu kullanımda etkili olmuş olacak ki kripto kartıyla yapılan ödemeler USDC’ye dönüştürülerek ödeme alanın dijital cüzdanına yansıtılacak. 

PayPal’ın da kullanıcılarına kripto para alım-satımı yapmasını sağlayan bir ürünü çıkmıştı, yakın zamanda o da kripto paralarla PayPal altyapısı ile ödeme yapılabileceğini açıklamıştı. Bunların yanında bir de Mastercard var ki, onun da kripto parayla ilgili işe alımlar yaptığını ve yine bu projelere benzer şekilde bir çalışmanın içerisinde olduğuna dair söylentiler bulunuyor.

Bu kadar büyük firmaların kripto para ve blokzinciri altyapısı ile ödeme yöntemlerini desteklemeleri, bize geleceğin bu tarafta olduğunu gösteriyor. Üstelik Amerikan bankalarının SWIFT işlemi yerine yine USDC ile transfer yapılmasını sağlamayı amaçlayan regülasyonların da görüşüldüğünü biliyoruz. 

Bu sebeple aslında stabil kripto paralar ile geleneksel finansal kuruluşların sevgili Ahmet Usta’nın deyimiyle “Rekaberlik” yöntemini seçeceğini ve iki tarafın da kazanabileceği durumlar yaratılmaya çalışacağını ön görebiliriz. Gelecek günlerde hayatımızda daha fazla kripto para olacak bu kesin. 

  • Regülasyonlar için şimdilik gri bir bölgedesiniz. Sizin beklentileriniz düzenlemlerin ne yönde gelişmesi? Neler olursa ekosistem büyüyebilir veya ne tarz düzenlemeler bu inovasyonu engelleyebilir? Dünyadan da örnekler vererek kıyaslama yapabilir misiniz?

Şu anlık Türkiye’de kripto para konusunda herhangi bir regülasyon yok ve bu sebepten ötürü aslında sadece biz değil, bütün yerel kripto para borsaları ve platformları gri alanda bulunuyor. Devletimizin atmış olduğu adımlardan ve farklı regülatif kurumlarla yaptığımız görüşmelerden bir regülasyonun geleceğini görebiliyoruz ve biz de bu tür regülasyonların hazırlanması için elimizden gelen her türlü yardımı ve desteği vermeye hazır olduğumuzu belirtmek isteriz.

Hem dünyada hem de Türkiye’de kripto paralara olan talep gerçekten inanılması güç boyutlara ulaştı ve ülkemizde olduğu gibi dünyada da kripto sektörü için regülatif adımlar atılmaya başlandı. Amerika’da kripto bankası lisansı çıkarıldı ve bankalar artık bu lisans sayesinde müşterilerinin kripto paralarını bünyelerinde saklayabilecek. Avrupa Birliği ülkelerinden biri olan Malta’da kripto para borsası lisansı bulunuyor. Ayrıca Avrupa’da stabil kripto paralar için kripto borsa lisanlarından ayrı olarak başka bir regülasyon geleceğine dair söylentiler var.

Genellikle regülasyonları Avrupa ve Amerika’dan aldığımız için, GDPR-KVKK bağlantısında geçmişte şahit olmuştuk, kripto konusunda da benzer regülatif adımları atacağımıza inanıyoruz. Öncelikle kripto paranın Türkiye Cumhuriyeti özelinde emtia mı, para mı, yoksa hisse senedi mi tanımında yapılmasının ardından, kripto para borsaları ve stabil kripto paralar özelinde ayrı lisanslamaların olacağını tahmin ediyoruz. Böylece kripto piyasasına güvenin artmasından ötürü daha fazla insanın kripto para kullanıcısı olacağından bu regülasyonların BiLira olarak gerçekleştirilmesini destekliyoruz.

  • Gelecek için nasıl planlarınız var? Paylaşalabilir misiniz?

BiLira olarak her zaman vizyonumuzun globalleşmiş, şeffaf, merkeziyetsiz bir finansal sisteme bağlanmak isteyen herkese erişim sunmak olduğunu ve değer takasına dayalı, coğrafi sınırları aşan ve hepimizi bir araya getiren teknolojik çözümler üreterek herkesi finansal teknolojiler hakkında bilinçlendirmeyi hedefliyoruz. Yeni teknolojiler ışığında kişilere daha özgür, demokratik ve şeffaf bir ekonomi için yapı taşlarını sunmak ve oturtmak da gelecek planlarımız arasında bulunuyor. 

Daha somut olarak gelecek planlarımıza gelirsek ise, şu anda Ethereum ve Avalanche üzerinde bulunuyoruz, çok yakın zamanda bir zincir üzerinde daha olacağız. Farklı zincirlerdeki DeFi protokollerinde de olmayı hedefliyoruz. Geleceğin birden fazla akıllı kontrat platformunun üzerindeki DeFi protokollerinde olduğunu düşünüyoruz.

Bunun yanı sıra, farklı ürünler çıkarma konusunda da çalışmalarımız bulunuyor, ancak ne yazık ki şu anda ürünler hakkında bir detay vermemiz mümkün değil. Sadece şunu söyleyebiliriz, yeni ürünler bizi oldukça heyecanlandırıyor.

  • Eksik kaldığını düşündüğünüz konular varsa tamamlamak ister misiniz?

Başta Soner Canko, Ahmet Usta olmak üzere bu röportajda emeği geçen herkese çok teşekkür ederiz. Umarız okuyuculara aktardığımız bilgilerle bir fayda sağlayabilmişizdir.