Birçok dilde yayımlanan ve Türkçe’ye de “Kimlik: Yeni Para” ismi ile çevrilen kitabıyla geniş kesimlere ulaşan yazar David Birch, LinkedIn hesabı üzerinden ilgi çekici bir paylaşımda bulundu.

Konuyla ilgili olarak bu konuda yazıları olan Dr. Soner Canko ve Ş. Elif Kocaoğlu Ulbrich’in değerlendirmelerini de aldık…

“Britanya Parlamentosu Lordlar Kamarası Ekonomik İlişkiler Komitesi, kısa bir süre önce Britanya Merkez Bankası Dijital Para Birimi (CBCD) hakkında bir rapor yayınladı.

“Merkez Bankası Dijital Paraları: Bir Sorunun Arayışında Bir Çözüm” başlıklı raporda, Britanya perakende CBCD’si için “ikna edici bir durum” bulunmadığı görüşü, geniş kapsamlı bir değerlendirme ile ortaya konuldu.

(Komite açıklamasında, değişen tüketici tercihleri, teknoloji ve diğer ülkelerin tercihlerinin görüşlerini ileride değiştirebileceği not düşüldü.)

Bunun anlamı, pratikte önümüzde beliren konuları değerlendirmek için hala vaktimiz var, haliyle kaçınılmaz olduğu için bir kamu CBDC’si veya değişken özel dijital para birimleri söz konusu olduğunda, tüm sektör paydaşlarının faydasına çalışmalarının sağlanması gerekiyor. Öte yandan belirli ve farklı sebeplerden dolayı, bu amaca ulaşmak ilk başta sanıldığından çok daha zor.

Eğer Komite’nin yapmış olduğu gibi CBDC üzerine odaklanırsak, benim görüş açımdan bizleri ileri götürebilecek önemli bir bağlam mevcut. Çünkü, banka kartları ve PayPal hizmetlerinin üzerine eklemek yerine, bizlerin yeni ürünleri ve servisleri tetikleyecek bir nevi “Britcoin”e ihtiyacımız var.

Bu sebeple, yeniliğin bir Britanya CBDC’si sunulacağı zaman yapılan hesaplamadaki temel girdi olduğunu düşünüyorum. Bu yenilik, süpermarkette yeni bir ödeme seçeneği sunmanın ötesinde Britanya ekonomisi için çok büyük önem taşıyor.

Sevindirici nokta, bu görüşümde tek başıma olmadığım. New York Cornell Üniversitesi Ticaret Politikası ve Ekonomi Profesörü Eswar Prasad, Komite hakkındaki görüşlerini belirterek CBDC, ek yenilikleri tetiklediği sürece yeni kullanım şekillerinin oluşturulabileceğini kaydetti.

Bir dijital para birimi talep etmenin tabii ki farklı sebepleri de var. Bunlar arasında bağımsızlık, sürdürülebilirlik ve kritik ulusal altyapıya direnç gibi hususlar var. Haliyle, İngiltere Merkez Bankası’nın yanı sıra Komite’ye yaptığım açıklamada, mevcut ödeme sistemleri ile paralel şekilde bir CBDC sayesinde genel ödeme sistemlerinin direncinin artırılabileceğini belirttim.

Paralel sistemin merkez bankası veya bankalar tarafından inşa edilmesini gerektiren bir sebep de bulunmuyor. İngiltere Merkez Bankası eski yöneticisi Lord King, Komite’nin raporu üzerinde yaptığı değerlendirmede İngiltere Merkez Bankası’nın kendi dijital para birimini sunması için bir ihtiyaç bulunmadığını, alternatifin özel dijital para birimini etkin bir şekilde düzenlemek olacağını ifade etti.

Diğer yandan ben ikna olmamış durumdayım. Japonya Merkez Bankası yöneticisi tarafından kısa süre yapılan açıklama şu şekilde:

“Stablecoin sunanlar için sadece basit dijital ödeme hizmetlerinden kar elde etmek zor olacaktır. Reklam sunmak veya veri hizmetleri geliştirmek gibi alternatif gelir kaynaklarına yönelmek zorundalar.”

Böylece, birbirleriyle rekabet içindeki özel stablecoin’lerin toplum için genel bir çözüm olmayacağı noktasına varılıyor. Son olarak, Lordluk makamı tarafından sunulan raporda en az değinilen, ancak en önemli olan nokta, tanıkların Komite’ye yaptığı açıklamada geçiyor:

“Bir CBDC, ödemelerin yasal olarak uyumluluğunu sağlayabilmek adına bir dijital kimlik sistemine bağlı olmak zorunda.”

İngiltere Merkez Bankası’nı mevcut olarak yöneten isim Andrew Bailey, Komite’ye yaptığı açıklamada dijital bir kimliğin gerekli olacağını, ancak kimliğin bir platforma özgü mü olacağı yoksa “kimliğiniz kapsamında daha geniş kapsamlı olması mı gerektiği” sorularını ele aldı. Bir dijital para biriminin bir CBDC ile ne şekilde ilişki içinde olacağı, sadece Britanya’da geçerli olmayan bir öncelik olarak öne çıkıyor. Dijital kimlik ile dijital para birimi arasındaki bağlantı kritik önem taşıyor. Denklemin para tarafı ile devam etmeden önce kimlik tarafı ile tartışmaya devam etmemiz gerekli. Lordlar komitesine sunduğum delilin en başında açıkladığım gibi;

“Perakende dijital para biriminin çok önemli bir savunucusuyum, ancak olası ve devasa bir gizlilik faciasının yaşanabileceğini de biliyorum.”

Bir dijital para birimini hayata geçirmek için gerekenlerin neler olduğunu değerlendirmeye devam etmek gerek. Böylece dijital para birimi sunulduğunda nakit ve nakit dışı opsiyonlar için daha geniş ulusal stratejiler ile bağdaştırılabilir, böylece gerekli olan dijital kimlik altyapısı oluşturulabilir, uygun gizlilik ve güvenlik platformları da hayata geçirilebilir.

Özetle, CBDC topunu yuvarlamaya başlayalım, ancak bir toplumun genel faydası için dijital para biriminin öne çıkmasını sağlayalım. Bankacılar, kripto para piyasası spekülatörleri veya dış kaynaklardan bilişim teknolojileri talep eden şirketler için değil.”

David Birch

Yazının orijinali için… https://www.linkedin.com/pulse/identity-new-money-david-birch/

Türkçe kitaba erişmek isteyenler için linkler….

https://www.pandora.com.tr/kitap/kimlik-yeni-para/598661

https://www.nadirkitap.com/kimlik-yeni-para-david-birch-kitap23828058.html

Ş. Elif Kocaoğlu Ulbrich:

“Her teknoloji projesinde olduğu gibi, dijital para birimi projelerinde de projenin amacı ve kullanım alanlarının proje öncesinde irdelenerek “ortak değer” üzerinde uzlaşılması, proje esnasında kaynak israfını önleyecektir.

Birch’in de vurguladığı üzere, bu tarz bir projenin amacının BigTech sistemleri ile rekabet etmekten çok “plug and play” hizmetleri kolaylaştıran bir altyapı amacıyla yapılması, projenin değerini artıracaktır.

Nitekim daha önceden AB üye ülkeleri ve Avrupa Bankalar Birliği tarafından sürdürülen SEPA ödeme projelerinin birçok masrafa rağmen gerçekleşememiş veya hedeflenen yararı sağlayamamış olması, (ulusal veya uluslararası seviyede) çok paydaşlı projeleri ticarileştirmenin zorluğunu tekrar tekrar ortaya koymuştur.

Bu sebeple yeni çok paydaşlı ödeme çözümlerinin ince elenip sık dokunması uzun süreli bir ödeme projesinin proje daha piyasaya sunulmadan yaşanan teknolojik ve piyasa gelişmeler sonucu demode olmasını engelleyecektir.”

Soner Canko:

“Yakın gelecekte hayatımızın bir parçası olması çok muhtemel olan CBDC konusunda her ülke birbirinden farklı yol haritaları izlemekte. Bu durum büyük bir kaynak ve zaman israfı yaratmaktadır.

CBDC konusunda en ileri aşamada olan Çin 261 M+ kişiye CBDC cüzdanı kullandırarak, olgunlaşma yolunda önemli tecrübeler kazanmış bir pazar olarak güzel bir örnektir.

Öte yandan Bank of International Settlement (BIS) dünya üzerinde tüm ülkeleri aynı olgunluk seviyesine getirmek üzere önemli çalışmalar yapmaktadır. https://www.bis.org/publ/arpdf/ar2022e3.htm

Özetle CBDC ülkeler arası bir rekabet unsuru değil, önemli bir işbirliği aracı olarak düşünülmeli ve bu vizyon ile tüm beklentileri karşılayacak şekilde dizayn edilmelidir.”