Merkez Bankası dijital paraları (CBDC) da nakitsiz bir dünya için atılmış çok önemli bir adım. PSM Magazine, kapsamlı çalışmasında CBDC’lerin fayda ve fırsatlarının yanı sıra tehdit ve risklerini inceledi. Çalışmada SC Yönetim Danışmanlık Kurucusu Dr. Soner Canko ile FinTek ve LegalTech Danışmanı, Yazar Ş. Elif Kocaoğlu Ulbrich’in görüşlerine yer verildi.

TCMB’nin (Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası), 29 Aralık’ta bir basın duyurusuyla ilk faz çalışmaları kapsamında Dijital Türk Lirası Ağı üzerindeki ödeme işlemlerinin başarıyla yapıldığını açıkladı. TCMB ve diğer teknoloji paydaşlarıyla yürütülen bu dar kapsamlı ve kapalı devre pilot uygulama testlerine bu yılın ilk çeyreğinde de devam edileceği belirtilmişti. Dijital Türk Lirası İşbirliği Platformu’nun 2023 boyuncu seçili bankalar ve finansal teknoloji firmalarının katılımlarıyla genişletileceği, daha geniş katılımlı pilot testlerin yapılacağı ileri fazlara geçileceği de duyuruda yer almıştı…

PSM Magazine, Merkez bankası dijital paralarını ve TCMB öncülüğünde yürütülen çalışmaları, konunun ilgilisi ve uzmanı isimlerle masaya yatırdı.

“Nakitsiz toplum” deyince Türkiye’de ilk akla gelen isimlerden biri olan Dr. Soner Canko, kullanılacak teknoloji ve güvenlik altyapısının yanı sıra oluşturulacak ekosistemin kurgusuna dikkat çekti.

Ş. Elif Kocaoğlu Ulbrich ise hukukçu kimliğinin yanı sıra Avrupa Ödemeler Konseyi de dahil önemli yurt dışı deneyimleri, blokzinciri teknolojisine hakimiyeti ve bu konudaki çalışmalarıyla önemli bir perspektif sunmaya çalıştı.

Dr. Soner Canko
SC Yönetim Danışmanlık Kurucusu

“En kritik konu teknoloji seçimi ve güvenlik”

2008 yılındaki küresel finans krizi sonrasında oluşan güven kayıplarıyla gündeme gelen merkeziyetsiz kripto paralar ile paranın tarihinde yeni bir dönem başlamış oldu. Merkeziyetsiz kripto paraların gelişimi süresinde yeni dijital varlıklar sürece eklenirken bunlardan biri de CBDC oldu. Bugün dünya genelinde 119 ülke merkez bankası bu konuyu gündemine almış durumda. 11 ülkede kullanım başlarken, 11 ülke de pilot projelerini uygulamaya başladı.

Merkez bankası dijital paraları blokzincir teknolojileri üzerine kurgulanan, dağıtık veri tabanlarına kaydedilen, mobil cüzdanlarla entegre uygulamalar olmakla birlikte, her ülkenin merkez bankası tarafından kurulan, yönetilen ve ülkelerin resmi para birimine eş değer yansıtma söz konusu. Nakit dışı ödemelerin dünya genelinde yaygınlaşmasıyla başlayan akımın CBDC ile daha da hızlanması ve son yıllardan giderek genişleyen finansal sektörün kapsama alanının daha da yaygınlaşmasını bekleniyor.

Türkiye’de Dijital TL kullanımına dair uzun vadeli bir takvim yayınlanması ve daha geniş katılımlı test, pilot çalışmalar yapılması tüm taraflar için faydalı olacaktır. Bu konuda en kritik konulardan biri teknoloji seçimi, 7×24 sürekliliği olan ve siber güvenlik açısından güven veren bir teknoloji seçimi hayati derecede önemli.

“Küresel sisteme dahil olamayan uygulamanın başarısı çok sınırlı kalır”

CBDC projelerinde iş birliklerinin geniş ve paydaşların yaygın olması da başarılı sonuçlara ulaşmak için başlıca kriterler arasında. Bu kapsamda her ülkenin kendi içinde yeni bir ekosistem kurgulanması ve tüm tarafların davet edilmesinde yarar var.

Elbette uluslararası geçerlilik, transfer ve dönüşüm konuları da çok önemli. Küresel para sistemine dahil olmayan yerel bir uygulamanın başarısı çok sınırlı kalacaktır. Bu nedenle G20, OECD, BIS, SWIFT gibi uluslararası kuruluşlarla birlikte yürütülen çalışmalar çok faydalı olacaktır.

 

Ş. Elif Kocaoğlu Ulbrich
FinTek ve LegalTech Danışmanı, Yazar

“BigTech şirketlerinin stablecoin hamlesi süreci hızlandırdı”

Avrupa’da ve Amerika’da kamusal inovasyon genelde “etkiye tepki” şeklinde gelişiyor. Tıpkı PSD regülasyonunun PayPal’ın Avrupa rekabet dengelerini tehdit etmesi üzerine geliştirilmesi gibi CBDC projelerinin de BigTech şirketlerinin sabit kripto para (stablecoin) projelerini ilan etmesi sonrası kamuoyuna açıklanması bir tesadüf değil.

Aslında kamu otoriteleri ve finansal kuruluşların yetki alanlarını ve piyasa rekabetini korumak için başlattığı bu projenin zamanla çok daha farklı imkanlar sunduğu anlaşıldı. Yine de CBDC projelerinde problem ve çözüm denklemine tam tersinden yaklaşılması (çözüm ve problem) sebebiyle halen proje kullanım amacı (use case) konusu netleştirilmeye çalışılıyor.

“Dijital Euro’nun örnek alınmasında yarar var”

İlk bakışta teknik olarak CBDC’ler ile kripto varlıklar arasında çok bir fark yok. Altyapı ve kullanım amacı açısından bakıldığında ise fazlaca fark var. Kripto varlıkların 2008 krizi sonrası zayıflayan güven sebebiyle bireysel kullanım, yatırım ve finansal anonimlik amaçlarıyla yaratıldığını biliyoruz. Merkez bankası dijital paraları ise benzer ürünlerin merkezi bir altyapı üzerinde geliştirilmesi, denetlenebilmesi ve bu altyapı üzerinden kolayca yeni finansal ürün geliştirilmesi amaçları taşıyor. Kripto varlıklar kamuya açık ağlar üzerinden çalışırken merkez bankası dijital parası özel ağlar üzerine kuruluyor.

Merkez bankası dijital parasının tedavüle girmesiyle son kullanıcının ilk bakışta hayatında büyük bir değişiklik beklenmiyor. Ancak yeni ödeme inovasyonların piyasaya çıkarılması açısından büyük bir kilometre taşı olacak. CBDC’lerin hedeflendiği gibi ödeme maliyetlerini azaltması durumunda uygulamalar son kullanıcının ödeme deneyimlerini doğrudan etkileyecek.
AB’deki Dijital Euro projesi için hedef 2025 olsa da uzmanlar bu sürecin beklenenden uzun süreceği kanaatinde. Dijital TL projesinin de benzer bir zaman akışı izlemesi ve AB’nin öğrenimlerinden faydalanması faydalı olacaktır.

“Vatandaşlar ve uzmanlar da sürece dahil edilmeli”

CDBC projelerinin ödemeler, girişim ve finansal inovasyon alanlarında piyasalara olumlu katkı potansiyeli yüksek. Ancak bunun için CBDC projelerinin önündeki engellerin aşılması gerekiyor. Bu engellerden ilki, projenin yerel ekosistem için kullanım amacı (use case) konusunun netleştirilmesi. İkincisi ise paydaşlar arasında bir iletişim ve karşılıklı çalışabilirlik (interoperability) sistemi yaratılması.

Her iki konuda da bu alanda pilot proje yapan ülkelerin genelinde bir eksiklik olduğunu gözlemliyoruz. Proje hızı öne çıkarılarak kritik unsurlar sorgulanmaksızın pilot projelerin kullanıma açıldığı maalesef küresel bir gerçek. Bu yaklaşım kısa vadede projeyi ayağa kaldırmak için mantıklı olsa da uzun vadede aksaklık yaratması muhtemel. Bu sorunun AB gibi çok taraflı yapılarda daha da baskın olduğunu görüyoruz. Bu sebeple TCMB’nin de bu sürece ve regülasyon tartışmalarına sadece seçili bankaları değil vatandaşlar ve uzmanlar dahil ilgilenen tüm paydaşları katmasında yarar var. Başından itibaren projenin amaç ve sürecini kullanıcılarla paylaşması, tüm paydaşların yükünü azaltacaktır. Pilot proje tartışmalarına katılan finansal şirketlerin genişlemesiyle AB’de açık bankacılık uyum döneminde yaşanan teknoloji adaptasyon sorunları engellenebilir. Tüketicilerin de deneme sürecinin bir parçası olması ve projenin önemini anlaması sonra uygulamaların yaygınlaştırılması için önemli olacaktır. Yine diğer pilot proje ülkeleriyle iletişim içerisinde olmanın öğrenimlerin paylaşılması açısından elzem olduğunu düşünüyorum.

Çalışmanın tamamını buraya tıklayarak okuyabilirsiniz.