Futurist bir tarihçiden 21 gerçekçi öneri.
Yuval Noah Harari ikinci kitabı Home Deus’ta insanoğlu’nun 21.yüzyılda hayatta kalabilme mücadelesinin zorlu olacağını anlatmıştı. Geleceğin tarihinin anlatıldığı kitapta, bilişim ve biyo teknoloji alanlarında ivmelenen imkanlardan faydalanabilecek zenginlerin tanrısal (Deus) bir üst tür haline dönüşeceği, biz sıradan insan Sapiens’in ise ekonomik bir değeri olmayan gereksiz bir tür haline geleceği ve rahatlıkla manipüle edileceği öngörülüyordu.
Harari’nin üçüncü kitabı “21.yüzyıl için 21 ders” 2018’in Eylül ayında Türkçe dahil bir çok lisanda aynı anda yayınlandı. Yazar bu kitapta bir önceki kitabı Deus’taki öngörülerinin gerçek olması durumunda oluşacak yıkıcı değişimin bizlere neler yaşatacağını hatırlatmış, inançlar, değerler, kurumlar ve düzenler bu değişim kasırgasında savrulurken insan türü olarak gelişmeleri manalandırabilmemiz ve ayakta kalabilmemiz için gereken 21 adet dersi 21 bölümde kaleme almış.
21.yüzyıl derslerini listelemeye önce yıkıcı değişimin tetikleyicileri olan “teknolojik zorluk” ile başlamış Harari. 21.yüzyıl teknolojileri “politik zorluk” doğuracak, oluşacak durum bizleri “çaresizlik ve umut” arasında tutunacak bir dal arayışına, oradan da neyin “gerçek” olduğunu sorgulamaya itecek. Bu koşullarda hayatta kalabilmek için bilinçli bireyler olarak bir “direnç” geliştirmemiz gerekecek. Burada tırnak içine aldığım ifadeler kitabın 21 önerisinin toplandığı beş kısımın adları. Dersleri aşağıda birer tweet uzunluğunda yazılmış, italik formda işaretlenmiş ve beş kısımda toplanmış olarak bulabilirsiniz.
Teknolojik Zorluk
21.yüzyıl derslerini listelemeye önce yıkıcı değişimin tetikleyicileri olan “teknolojik zorluk” ile başlamış Harari. Bugün hayatımızdaki etkilerinin henüz farkında değiliz ama bilim ve teknoloji çok hızlı gelişiyor.
1) Önce “faşizm”, sonra “kominizm” yenildi. Ama “liberal demokrasinin” galibiyetini ilan edemiyoruz. Çünkü henüz bilişim ve biyo teknoloji devrimlerinin büyük etkisini yaşamadık.
2) Fiziksel becerilerimizi sanayi devrimi, bilişsel becerilerimizi yapay zeka gereksiz kılıyor. Sürekli yeni beceriler kazanmamız gerektiğini kabul etmez isek gelecekte işsiz kalacağız ve hatta “gereksizler” sınıfına dahil olacağız.
3) O önemli kararı özgür iradeniz ile verdiğinizi düşünüyorsunuz. Peki bir yapay zeka dijital ayak izlerinizden hareketle karar sürecinde sizi manipüle etmiş olabir mi?
4) Varlıklılar hem kendilerini teknoloji ile yükselterek üst bir tür olacaklar, hem de kontrollerindeki veri ile Sapiens’i yönlendirecekler. Bu yeni üst sınıflar ile insanlar arası eşitsizlik kapanmayacak derecede büyüyecek.
Politik Zorluk
Teknoloji ne kadar gelişirse gelişsin, ne zorluklar getirirse getirsin nihayetinde insanoğlu etten kemikten bir varlık. Harari insanoğlunun bu zorlukları gelişen medeniyeti ile mi yoksa din ve devlet platformlarında organize olma becerisi ile mi aşacağının cevabını arıyor.
5) İnsanların gerçek hayatları ve etten kemikten varlıklarının gerçek ihtiyaçları var. İnsanoğlunun küresel birlikteliği bu olguları göz ardı ederek sadece sanal dünyada gerçekleştirilemez.
6) Din, dil, ırk, milliyet ayırsa da Sapiens aynı şekilde ülke kuruyor, besin yetiştiriyor, bilgi işliyor, hastasına bakıyor, araç sürüyor, vs.
İnsanoğlunun TEK medeniyeti var.
7) Sorumsuzca süren nükleer silahlanma, küresel ısınma & insanı insanlıktan çıkartacak yıkıcı teknolojilerin yaratacağı problemler ile ulus devlet tek başına mücadele edemez. Bu problemleri milliyetçilik adresleyemez, küresel çözümler gerekli.
8) Aynen ulusal politikalar gibi, 21.yy’ın küresel problemlerini dinler de adreslemekte başarılı olamayacaklar.
9) 21.yy’ın yaratacağı büyük zorlukları aşmak için insanlar kültürel farklılıklarını aşmalı & birleşmeli.
Çaresizlik ve Umut
21.yüzyılın kaosunda terör ve savaş çığırtkanlarının yaratacağı çaresizliğe işaret eden Harari, bu kısımda çaresizliği aşacak umudu iyi ahlak, hoşgörü, sağduyu veya sorumluluk duygusu ile edinebilir miyiz değerlendirmesini yapıyor.
10) Terörizmin gücü silahtan değil, sokaktaki insanda yarattığı korkudan gelir. İnsanlar korkularına yenilir ve büyük reaksiyon gösterirse terörizm kazanır. Vatandaş, medya, devlet sakin olursa terörizm kaybeder.
11) Savaş galiplere eskisi gibi toprak, ganimet, doğal kaynak, ucuz iş gücü (köle) gibi zenginlikler kazandırmıyor. 21.yy’da zafer sonrası muzaffere pahalı. Buna rağmen savaş çığırtkanlarının aptallığı (& ikna becerisi) gözden kaçırılmamalı.
12) Alçakgönüllü olmak lazım, çünkü ahlak, yüksek maneviyat, sanat ve yaratıcılık insanın DNA’sında bulunan evrensel beceriler. Bunlar herhangi bir din, ırk veya milliyetin tekelinde olan özellikler değil.
13) Ahlaklı olmak için dindarlık şart değil. Hatta ahlaklı davranmak için doğa üstü bir güce (tanrı gibi) ihtiyaç olduğu fikri ahlak kavramının doğal olmadığı varsayımı üzerine kurulu.
14) Laik öğreti; bireyin gerçek ile inancı ayırt etmesini, tüm canlılar için merhamet beslemesini, her dünyalının bilgi & tecrübesini takdir etmesini, bilinmeyeni cesaretle sorgulamasını ve kendi ve dünya için sorumluluk almasını bekler.
Gerçek
Peki 21.yüzyılda tutunacağımız gerçek nedir, nerededir, nasıl bulunur? Bildiğimiz tarih gerçek mi yoksa galiplerin hikayesi mi? İnsanoğlu hem kendi hem de çevresi için sürekli hikaye mi yazıyor? Harari bunları cevaplayabilmek için insanoğlunun nasıl bir varlık olduğunu idrak etmemiz gerektiğini anlatıyor.
15) Bildiğimizi zannettiğimiz şey toplumun bilincinde oluşmuş bilgidir. Belki bir fermuarın işleyişini bile anlatamayabiliriz. Buna bilgi yanılsaması deniyor.
Gittikçe karmaşıklaşan dünyada kendi cehaletimizin sınırlarını fark etmeliyiz.
16) Adalet duygumuzun kurulu olduğu ahlak normları avcı toplayıcıların basit problemlerinin çözüldüğü onbinlerce yıllık dönemde gelişti. Bildiğimiz adalet günümüz dünyasının karmaşıklığına cevap olmayabilir.
17) “Post-truth” (gerçek-ötesi) kamuoyu görüşü oluşturmada duygu & fikirlerin gerçeklerden daha önemli olduğu manasına gelen yeni bir terim. Aslında kurguya inanan Sapiens hep “post-truth” bir varlık oldu. Bakınız: dini & laik dogmalara inanç.
18) Bilim kurgu filmleri öz iradenin koşullar üzerindeki zaferini anlatır. İnanmayın buna. İşin gerçeği içinde bulunduğunuzu düşündüğünüz simülasyondan kaçtığınızda daha büyük bir simülasyonun sizi beklediğidir. Ne yaparsanız yapın kendi beyninizin kurgusu ile baş başasınız.
Direnç
21.yüzyıl teknolojisi zenginleri tanrısal güçlere kavuşturur ve insanoğlunu gereksiz kılarken ortaya çıkacak bir çok küresel problemi adreslemede dinler, milliyetçilik, liberal değerler, adalet, ahlak gibi bildiğimiz bir çok olgu yetersiz kalacak. Harari 21.yüzyıl insanına hayatta kalma direncini arttırması için sürekli eğitim, mana arayışı ve meditasyon öneriyor.
19) Yıkıcı 21.yy teknolojisi insan vücut ve beyinini tasarlamamıza imkan kıldığında ahlak, adalet, vb.hakkında öğrendiğimiz ve öğrettiğimiz her şey alt üst olacak. Bu koşullarda kendini defalarca yeniden yaratabilme becerisi çok önemli olacak.
20) Hayatın manası; dini, milli veya liberal bir hikayede bulunamaz. Evrenin gerçeklerini, hayatın manasını ve kendi kimliğini öğrenemeye acıyı/çileyi gözlemleyerek ve kaynağını araştırarak başlamak gerekir.
21) Dijital ayak izimiz bizi algoritmalara bizden daha iyi tanıtmadan ve o algoritmalarda bizi sinsice yönlendirmeden önce bizim kendimizi gerçekten tanımak için az vaktimiz ve bir fırsatımız kaldı: meditasyon
Benim kitap ile ilgili değerlendirmem şöyle;
2017’de Homo Deus’u okuduğumda sarsılmış, hatta gelecek ile ilgili ümitsizliğe kapılmıştım. Kitabın bir özetini (linkini ekliyorum) kendi yorumlarım ile birlikte yazmıştım. “21 tavsiye” bir devam kitabı. Anlaşılan Harari Deus’un getirdiği bilinirlik sayesinde dünyanın dört bir köşesinde yaptığı konuşmalar ve mülakatlarda 21.yüzyıl ile ilgili bu distopik öngörüsünü ortaya koymanın yetmeyeceğini, normal insanın bu olgular ile nasıl baş edebileceğini anlatması gerektiğini idrak etmiş ve tavsiyelerini oluşturmuş. Ben, eğer tespit ve tavsiyeleri yeterince düşünce süzgecimizden geçirir isek, önümüzdeki yıllarda karşımıza çıkacakları manalandırmamızda işe yarayacağını düşünüyorum. Açıkçası Deus’un sonunda hissettiğime nazaran daha iyimserim.
Hangi dersler bende en çok yer etti? Benim ilk üçüm sırasıyla şöyle:
- Öneri 18 diyorki “ne yaparsanız yapın kendi beyninizin kurgusu ile karşı karşıyasınız”. Ben Deus’un gerçekçi karamsarlığı yerine “21 Ders” in gerçekçi mücadeleciliğini kabullenerek düşünce kurgumu yönlendireceğim.
- Ders 19 her yaşta kendinizi yeni baştan yaratmanız gerektiği gerçeğini kabullenme şartının altını çiziyor. Kariyerine yeni başlayanlar da bunu anlamalı, Harari’nin dediği gibi 50’li yaşlardaki gençler de. Ölüm uzaklaşırken, emeklilik te uzaklaşmak zorunda. Tabi eğer becerilerinizi yenileyebilecek esnekliği gösterebiliyorsanız.
- Son olarak, artık küreselliğin bir yönelim değil gerçek olduğunu kabul edelim. Zaten 21.yüzyıl problemleri ulusal sınırlar dahilinde olmayacak, maalesef her coğrafyayı etkileyecek. Çözümü 9.derste önerildiği gibi insanoğlunun kucaklaşması.
