GT İnovasyon’un POS Sistemlerinin Evrimi ve Yatırım Önerileri başlıklı raporunu üç bölümden oluşan bir yazı dizisi ile paylaşıyoruz. Bu kapsamdaki üçüncü bölüm sizlerle…
İlk bölümünü buraya ve ikinci bölümünü buraya tıklayarak inceleyebileceğiniz GT İnovasyon’un “POS Sistemlerinin Evrimi ve Yatırım Önerileri” başlıklı raporuna dair bulguları kapsayan üçüncü ve son bölüm… Önceki bölümlerde genel hatlarıyla dünya ve Türkiye POS pazarına baktık ve bu teknolojide ne tür yeni eğilimlerin belirdiğini, işletmelerin ve tüketicilerin tercihlerin nasıl değiştiğini değerlendirdik. Bu bağlamda, arada kart kabulü yapan kuruluşlar için ne tür fırsatlar bulunduğunun da yer yer altını çizmiş olduk. Şimdi, 6493 sayılı yasa ile faaliyet izni almış ödeme kuruluşları ile 5464 sayılı Banka ve Kredi Kartları Kanunu Madde 21 uyarınca üye işyeri anlaşması yapan kuruluşların kart kabul cihazları (POS) alanında yatırım yapmaya kalktıklarında kendilerine kılavuzluk edebilecek ve bu alandaki yeni düzenlemeleri de dikkate alan bazı değerlendirme ve tavsiyelerimizi aktaralım.
Öncelikle, şunu belirtelim ki, Türkiye kartlı ödeme sistemleri pazarı ile kart kabul cihazları (POS) pazarı her ne kadar regülasyonlarını çoğu kez örnek aldığımız Avrupa’dan bile yer yer ileri düzeyde uygulamalar sergiliyor olsa da kendine özgü dinamikleri olan bir pazardır. Bu alanda çözümler geliştirecek ve üye işyerlerine kart kabul cihazları üzerinden hizmet sağlayacak ödeme kuruluşları ile kart kabulü yapmakta olan bankaların her şeyden önce bu alandaki dinamikleri kavramaları, kanuni düzenlemeleri
iyi incelemeleri ve doğru iş ortaklıkları ile ilerlemeleri gerekmektedir. Bunu yapan kuruluşlar için POS yatırımlarına ilişkin tavsiyelerimiz aşağıdaki gibi özetlenebilir:
1. Tekil POS Yatırımı Yerine Yeni Nesil Çözümler Tercih Edin
Cihaz tercihinizi Gelir İdaresi Başkanlığı (GİB) tarafından yayımlanan yeni vergi mevzuatı (VUK 557) düzenlemelerine uyumlu ve yeni nesil yazar kasalar (YN ÖKC) ile bütünleşik çözümler arasından yapmanızı önermekteyiz. ğer cihaz yatırımı yapılacak ise yazar kasa ile bütünleşik olarak üretilmiş POS cihazı tercihi yapmalısınız. Unutmayalım ki GİB, 1 Temmuz 2024 tarihinde yürürlüğe giren yeni düzenleme (VUK 557) ile yazar kasa özelliği olmayan POS’ların kullanımını engelledi. Düzenleme, bu tip POS’ların kullanımını 2025 yılı içinde sonlandırmayı planlıyor. 2012’den günümüze sahada çeşitli kombinasyonlarda çözümlerin kullanıldığı görülüyor.
- [1] GİB, 2012’den itibaren POS’ların yazar kasalar ile bütünleşik çalışmasını Yazar kasa sahipliğinin vergi mükellefinde olmasını bekleyen GİB, yazar kasa ile POS’un bütünleşik çalışmasının nihai sorumluluğunu da vergi mükellefine/ işyerine bıraktı. 2012’den günümüze sahada kullanımda olan bankalara ait yaklaşık 2 milyon POS cihazının ekonomik ömrü GMP-3 Protokolü (YN ÖKC- Harici Donanım ve Yazılım Haberleşme Protokolü) ile uzatıldı. Bu bağlantı protokolü POS cihazlarının eski nesil ve 2012’den itibaren sahaya sürülen yeni nesil yazar kasalara ile bütünleşik olarak çalışmasını mümkün kılıyor.BKM’nin 2024 ilk çeyrek verilerine göre, ülkemizde 2,02 milyon POS cihazı ile çalışan 2,2 milyon adet ÖKC yazılımı mevcuttur.
Bunlardan bazıları şöyle:
A: Yeni nesil yazarkasa ile bağlı POS Bu kombinasyonun varlığını sürdürmesi için bir engel bulunmamakla beraber, GİB’in VUK 557 düzenlemesi yeni nesil yazar kasa cihazı üzerinde en az bir adet kart kabul lisanslı kuruluş bağlantısının çalışır durumda olmasını şart koşuyor. Bu durumda, yeni nesil yazar kasa ile bütünleşik olarak çalışan POS cihazının faydası sınırlanmış oluyor. Çünkü yeni nesil yazar kasanın kart kabul lisanslı kuruluş ile zaten doğrudan bağlantı imkânı var; ayrı bir POS cihazının aracılığına ihtiyaç yok. İstenirse yeni nesil yazar kasa cihazı üzerindeki banka adedi de artırılabilir. Sahadaki tekil POS’ların ekonomik ömrü tükendikçe, bu kombinasyonun zaman içinde azalması bekleniyor.
B: Eski nesil yazarkasa ile bağlı POS Bu kombinasyonun kullanımı 1 Temmuz 2024 itibarıyla artık mümkün değil. GİB’in VUK 557 tebliği eski nesil yazar kasaların kullanımına izin vermiyor.
C: POS özelliği olan yeni nesil yazarkasa 2012’den günümüze geliştirilmiş olan cihazlar iki donanımı teke indirgemeyi başarmış durumda. Mali yükümlülükleri yerine getirecek yazar kasa işlevleri ile ödeme sistemleri güvenlik gereksinimlerini yerine getirecek POS işlevleri cihaz üzerinde artık bir arada yer alıyor. Cihaz işleticileri, GİB’den firmaları ve ürünleri için “İşletici Kuruluş” onayı alıyorlar. Hali hazırda GİB onaylı ürünleri sahaya süren 12 adet İşletici Kuruluş mevcut POS cihazı seçerken yazar kasa ile entegre çözüm sağlayan mevcut 12 işletici kuruluştan biri tercih edilmeli. Yok eğer yeni bir çözüm üretilecek ise, GİB ile onay süreci işletilmesi zorunlu.
2. POS Cihazının Çoklu Acquirer Bağlantısı Olmasına Dikkat Edin
Gerek kartların taksit özellikleri gerekse kart kabul lisanslı kuruluşların rekabetçi işyeri fiyatlama pratikleri sebebiyle Türkiye’de POS cihazlarının kart kabul lisanslı birden çok kuruluş ile bağlantı sağlayabilmesi gerekiyor. Bulundukları iş kolu veya hacimlerine göre üye işyerlerinin bağlantı sağlayacağı kart kabul lisanslı banka sayısı ikiden onun üzerine kadar değişebilir. Kurulacak bağlantının yöntemine gelince, cihaz üreticileri birden fazla kart kabul kuruluşunun sistemlerine Birebir bağlantılar (n-1) ya da kart Kabul yönlendirme (n-n) metotları mevcuttur.
Birebir bağlantı yöntemi, Çok kaynak yoğun bir yöntemdir ve rekabetçi bir ortamda ölçeklenemez. Çözüm sağlayıcı adedinin kısıtlanmasına sebep olur.
Kart Kabul yönlendirmede ise, “Acquiring Switch” veya “Card Present Switch/Gateway” olarak adlandırılan bu yöntemde cihaz üreticisi (her bankanın ayrı spesifikasyonlarıyla ilerlemek yerine) tek bir spesifikasyona göre Kart Kabul Yönlendirme Sistemine entegre olur. Bu yönlendirme sistemi cihazdan gelen işlemleri tanımlı kart kabul bankasına yönlendirir. Bu çözüm her paydaşın bir kere derin bir entegrasyon projesi yapmasını, yaşam döngüsünü o tek bağlantı üzerinden yürütmesini sağlar. Böylece gerek proje maliyetleri gerekse yaşam döngüsü maliyetleri aşağıya çekilmiş olur.
Türkiye’de çoklu kart kabul kuruluşuna bağlantı sağlayan Kart Kabul Yönlendirme (Switch) Sistemi örneklerinden başlıcası BKM’nin TechPOS sistemidir: BKM TechPOS: Bankalararası Kart Merkezi’nce 2014 yılında kullanıma sunulmuş olan TechPOS halihazırda 21 farklı kart kabul kuruluşunu yönlendirme sistemi üzerinden 19 farklı üretici ile buluşturmaktadır. Bu çözüm sayesinde kart kabul kuruluşları TechPOS ile gerçekleştirdikleri tek bir entegrasyon ile 19 farklı üreticinin çözümüne ulaşabilmekte, cihaz üreticileri ise tek entegrasyon ile 21 farklı kart kabul kuruluşuna çözüm sağlayabilmektedir. Mevcut çözümler içinde donanım bazlı çözümler olduğu gibi sadece yazılım bazlı SoftPOS çözümleri de vardır. BKM TechPOS yönlendirme sisteminin yanı sıra POS çözümlerini birden fazla kart kabul kuruşuna entegre eden (Android tabanlı cihazlar için çoklu acquirer erişimi sağlayan, MasterCard katılımı ile oluşturulan SoftPOS çözümü gibi) girişimler pazarda bulunmaktadır. Bu tür girişimler, kart kabul kuruluşları ile tek tek entegrasyon yapmaktadır. Pazarda yeni POS çözümü sağlamak isteyenlerin kart kabul bankaları ile tek tek entegrasyona gitmeyi denemesi pratik olmayacağı için sahadaki kart kabul yönlendirme sistemi çözümlerini değerlendirmeleri önerilir.
3. Katma Değerli Uygulamaları Destekleyen POS Cihazları Belirleyin
POS özellikli yazar kasa çözümünü sahaya sürecek olan ödeme kuruluşu veya kart kabul kuruluşu hangi çözüm ile ilerleyeceğine karar vermeden önce mutlaka hedef müşteri kitlesinin ihtiyaçlarını belirlemeli ve o hedef kitlenin gereksindiği katma değerli uygulamaların cihaz tarafından destekleniyor olmasını belirleyici bir kriter olarak değerlendirmelidir. Kriter olabilecek bazı katma değerli hizmet örnekleri:
- ERP çözümleri: Logo, Nebim, Mikro Yazılım vb. popüler ERP uygulamaları
- E-dönüşüm: e-fatura, e-arşiv erişimi,
- Restoran sipariş ve stok yönetimi sistemi entegrasyonları,
- Yemek sipariş/kart platform entegrasyonları,
- Fatura ödemeleri,
- Sadakat programları (2023 yılında kredi kartıyla yapılan harcamaların yüzde 75’inin peşin, yüzde 25’inin taksitli olarak gerçekleştiği görüldüğünden bu husus önemlidir.)
- Multinet yemek kartı entegrasyonları,
- Bayi/alt bayi ağı,
- Pazaryeri entegrasyonu,
- Kare kodla ödeme,
- Hesaptan, FAST ve linkle ödeme.
Bunlara ilave olarak, cihaz seçiminde de belirleyici kriterler tanımlanabilir. POS işletici kuruluş/tedarikçi firmanın cihaza yönelik talep edilecek geliştirmeleri hızlı ve kaliteli bir şekilde yapıp teslim etmesini sağlayacak esneklik ve teknik yeterliliğe sahip olması
[1] (Kart Kabul Kuruluşları: Akbank, Aktif Yatırım Bankası, Albaraka Türk Katılım Bankası, Anadolubank, Denizbank, Fibabanka, Garanti Bankası, Halk Bankası, İş Bankası, Kuveyt Türk Katılım Bankası, QNB Finansbank, Ozan Elektronik Para, PTT Bank, Şekerbank, Turk Elektronik Para, Türk Ekonomi Bankası, Türkiye Finans Katılım Bankası, Vakıf Katılım Bankası, Vakıflar Bankası, Yapı ve Kredi Bankası, Ziraat Bankası. Cihaz Üreticisi Firmalar: Banksoft Aytemiz, Banksoft Paypos, Belarto, Dgpays, Hugin, İnfoteks inPos, Kenkart, Konfides, Mikrosaray, Paycore, Paygo, Pavo, Pax, Procenne, Profilo, SRL, Verifone, Yazara.) öncelikli kriterlerden biri olarak düşünülebilir. Özellikle, dövizle ödeme alan sektörlerde YN ÖKC cihazlarıve banka entegrasyonları kaynaklı geliştirme ve uyumluluk ihtiyaçları ile destek yeteneğinin göz önünde bulundurulması tahsilat süreçlerini iyileştirecektir.
4. Softpos Çözümü Geliştirin
Ödemeleri güvenli ve kolay yapmayı hedefleyen ödeme sistemleri sektörünün önemli zorluklarından biri, bu hedefleri kovalarken bir taraftan da kart kabulünün maliyetini düşürmek olagelmiştir. Kart kabul cihazları geliştirildikleri 1980 yılından bu yana, güvenlik ve iletişim ihtiyaçları nedeniyle, özel donanım bağımlılığı getirmiştir. Donanım da maliyet demektir ve nihayetinde işyerlerini bu tip giderleri satın alma yatırımı yaparak ya da kiralama yoluyla karşılamaları gerekir.
Yaklaşık 20 yıllık bir teknoloji olan temassız kartlar gerek kullanım kolaylığı gerekse üst düzey işlem kriptografisinin sağladığı güvenlik becerileriyle benzersiz bir kullanım kolaylığı sunmaktadır. Ancak bu teknolojinin yaygın bir kullanıma erişmesi ve gerek sektör paydaşları gerekse kullanıcılar (kart hamilleri ve işyerleri) nezdinde gerekli güvene ulaşması zaman almıştır. 2019 yılı sonunda dünyanın içinden geçmeye başladığı pandemi süreciyle birlikte temassız teknolojisinin popülaritesi üssel olarak artmıştır. Uluslararası kartlı ödeme kuruluşlarının zorunlu tuttuğu kurallar gereği tüm kart tipleri (kredi kartı, banka kartı ve ön ödemeli kartlar) artık mecburi olarak temassız basılmakta ve bu özelliği bulunmayan kartlar sahada giderek azalmaktadır.
Bunun yanında POS cihazlarının temassız kart kabulü yapacak şekilde dönüştürülmesi de yüz yüze işlemlerin temassız gerçekleşmesi sürecini hızlandırmıştır. 2024 yılının birinci çeyrek BKM verilerine göre, ülkemizdeki 2,01 milyon POS cihazının 1,70 milyonu temassız POS olarak çalışmaktadır.
Velhasıl, temassız teknolojisi gerek kolaylığı gerekse güvenliği ile kart hamilleri ve işyerlerinin güvenini kazanmıştır.
Adanmış POS cihazları manyetik ve çipli kartları okuyabilecek şekilde donatılmışlardır. Ancak temassız kartların yaygınlığı ve sahadaki işlemlerin çoğunun temassız arayüzü ile tamamlanabilmesi sayesinde artık manyetik ve çipli kart okuyuculara ihtiyaç neredeyse kalmamıştır.
Adanmış POS cihazlarının bir diğer önemli özelliği, PCI güvenliği ile korunan şifre tuş setine sahip olmalarıdır. Uluslararası kartlı ödeme sistemleri, PCI ile çalışarak NFC özelliği olan (telefon ve tablet gibi) tüketici cihazlarında şifrenin ekran üzerinde güvenli bir şekilde girileceği mimariyi tanımladılar. 2019’dan beri Android tabanlı cihazlar ile sahada temassız kart kabulü yapılmakta ve limit üstü işlemlerde güvenli bir şekilde şifre doğrulaması yapılmaktadır. Dünyanın birçok ülkesinde yaygın bir şekilde gerçekleştirilen pilot projeler ekranda şifre girmek ile ilgili güvenlik sorunu tespit etmemiştir. Artık şifre kabulü için adanmış POS gerekliliği kalmamıştır. Türkiye’de temassız kart işlem limiti 1 Temmuz 2024’ten itibaren 1.500 TL’ye yükseltilmiş olup; bu limit İngiltere’de 100 pound, Almanya ve İtalya’da ise 50 Avro olarak belirlenmiştir.
Türkiye’de kart kabul bankaları SoftPOS çözümlerini 2019’dan itibaren ürün portföylerine katmışlardır. İlk pilot çalışmanın ING Bank tarafından yapıldığı bilinmektedir. Şu anda birçok kart kabul bankasının Android tabanlı SoftPOS çözümleri vardır.
Apple 2023 yılında SoftPOS çözümünü ABD’de pilot olarak kullanmaya başlamış, Avrupa denemelerine ise İngiltere’den başlamıştır. Apple’ın Avrupa yaygınlaşma planında henüz Türkiye bulunmamaktadır.
Türkiye’de birçok bankanın SoftPOS ürünü olmasına karşın bunların yaygınlaşmamış olmasının sebebi, POS cihazlarının VUK 507 uyumlu olması gerekliliğinden
ve sahanın çoklu kart kabul kuruluşu ihtiyacından kaynaklanmaktadır. (Bkz. EK: Notlar ve Tanımlar)
Kart kabul kuruluşlarının SoftPOS çözümlerini mükelleflere sunabilmeleri için VUK 507 ile uyumlu hale getirecek şekilde GİB onaylı bir işletmeci kuruluş ile entegre etmeleri gerekmektedir.
Ayrıca işyerleri birden fazla kart kabul kuruluşu ile çalışmak istedikleri için uygun çözümün tek kart kabul lisanslı kuruluş ile işlemesi yetersiz olmaktadır.
Anlatılan engellerin aşılmasını sağlamak üzere yukarıda değindiğimiz BKM TechPOS veya benzeri çözümleriyle benzeri çözümlerle uyumlu ürünler sahaya sürülmeye başlanmıştır. Kart kabul kuruluşları bu çözümleri sağlayan şirketler ile iş birliği yaparak hem çoklu kart kabul kuruluşuyla bağlantı imkânı sunan hem de VUK 507 ile uyumlu olan çözümler sahaya sunabilirler.
5. Müşteri Segmentine Uygun Satış Modelleri Geliştirin
Geliştirilecek POS çözümü piyasaya sunulurken mutlak surette müşteri yapısına uygun satış modelleri geliştirmek gerekir. Bu bağlamda, örneğin…
Cihaz maliyetlerini karşılamakta zorlanacak küçük esnaf için aylık üyelik ya da “kullandığın kadar öde” gibi kiralama modelleri düşünülmeli. Ayrıca, cihazın tamamen satışı yapılacak ise taksitle ödeme ya da faturadan düşme gibi opsiyonlar geliştirmek atlanmamalı.
Pazar payının arttırılması doğrultusunda orta vadeli stratejiler olarak şunlar da değerlendirilebilir:
- Ülkemizde mevzuatın gelişimine paralel olarak kripto para ödeme çözümleri geliştirilmesi,
- Yurtdışı piyasalarda hizmet verilmesi yönünde çalışmaların başlatılması,
- Yaygın kart sadakat programları (Bonus, World vb.) ile iş birlikleri oluşturarak, bu kartların söz konusu ödeme kuruluşunun cihazlarında kabulünün sağlanması.
GT İnovasyon: POS Sistemlerinin Evrimi ve Yatırım Önerileri Raporu‘nu buraya tıklayarak indirebilirsiniz.
