Avrupa’da örneklerini gördüğümüz şubesiz dijital bankalara ve servis modeli bankacılığı (“Banking as a Service-BaaS”) iş modeline ilişkin detaylar ülkemizde de belirleniyor.

Bu iki konuyu ele alan Dijital Bankaların Faaliyet Esasları ile Servis Modeli Bankacılığı Hakkında Yönetmelik Taslağı (“Taslak Yönetmelik”) 19.08.2021 tarihinde kamuoyu görüşüne açıldı. Taslak Yönetmelik için yürürlük tarihi 01.01.2022 olarak öngörülmektedir.

ÖNEMLİ NOT: Bu yazımızda sadece Servis Modeli Bankacılığı konusuna ilişkin düzenlemelere yer verilmekte olup, dijital bankalara ilişkin bilgi notumuza ise linkten ulaşabilirsiniz.

Taslak Yönetmelik’in Amaç ve Kapsamı

Bankacılık sektöründe finansal inovasyonu teşvik etmek, finansal kapsayıcılığı artırmak ve bankacılık hizmetlerine erişimi kolaylaştırmak üzere Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu (“BDDK”) tarafından hazırlanan Taslak Yönetmelik’te i) dijital banka ve ii) servis modeli bankacılığı iş modeli olmak üzere iki temel konu ayrı ayrı düzenlenmektedir.

Servis Modeli Bankacılığı Taslak Yönetmelikte Nasıl Tanımlanmaktadır?

Açık bankacılıktan farklı olarak bankaların üçüncü partilerle API vb. yöntemler aracılığıyla sadece verilerini değil, hizmetlerini paylaştığı Servis Modeli Bankacılığı (BaaS) iş modeli için Taslak Yönetmelik’te iş modelinin tarafları şu şekilde tanımlanmaktadır;

  • Servis bankası“servis modeli bankacılığı hizmetlerini sunan banka”,
  • Arayüz geliştirici ise “geliştirmiş olduğu mobil uygulama ya da internet tarayıcısı temelli arayüz üzerinden, servis bankasının sunduğu bankacılık hizmetlerine bankanın API ve açık bankacılık servisleri yoluyla ulaşarak, müşterilerinin bankacılık işlemlerini gerçekleştirmesine imkan sağlayan finansal teknoloji şirketlerini veya diğer işletmeler”

Bu kapsamda servis bankalarının 5411 sayılı Bankacılık Kanunu’nda yer alan herhangi bir banka olabileceğini, arayüz geliştiricilerin ise sektör bağımsız olarak hizmetlerini dijital kanallar aracılığıyla tüketicilere sunan şirketler olabileceğini söyleyebiliriz.

Bu tanımlardan yola çıkarak servis modeli bankacılığı ise “arayüz geliştiricilerin servis bankalarının sistemleriyle doğrudan API’lar ve açık bankacılık servisleri aracılığıyla bağlantı kurarak müşterileri adına servis bankası üzerinden bankacılık işlemlerinin gerçekleştirilmesini sağladığı ve böylelikle arayüz geliştiricilerin servis bankalarının sahip olduğu bankacılık altyapısını kullanarak piyasaya yeni ürün ve hizmetler sunabildiği” bir bankacılık hizmet modeli olarak tanımlanmaktadır.

Taslak Yönetmelikte yer alan tanımda aynı zamanda, servis bankalarından alınan bu hizmetler karşılığında arayüz geliştiriciler tarafından servis bankalarına -taraflar arasında anlaşılan- bir ücretin ödendiği hususunun da altı çizilmektedir.

Arayüz Geliştiriciler Bakımından Yerellik Şartı

Taslak Yönetmelik’te servis bankalarının, yalnızca yurt içinde yerleşik arayüz geliştiricilere servis modeli bankacılık hizmeti verebileceği düzenlenmektedir.

Bu düzenleme ile Türkiye’de faaliyet gösterse dahi yerleşik olmayan arayüz geliştiricilerin servis modeli bankacılığından faydalanamayacağı, bu hizmetten yararlanmak isteyen şirketlerin her halükarda Türkiye’de yerleşik bir şirketlerinin olması gerektiği anlaşılmaktadır.

Müşteri Nezdinde Yanlış İzlenim Uyandıracak İfade Kullanım Yasağı

BDDK, arayüz geliştiricilerin, servis modeli bankacılık aracılığıyla müşterilerine bankacılık hizmetlerini sunabilmesinin, 5411 sayılı Bankacılık Kanunu’ndaki (“Bankacılık Kanunu”) izinsiz faaliyet yasağının istisnası anlamına gelmediğini açıkça düzenlemiştir.

Taslak Yönetmelik’teki ilgili düzenleme ile arayüz geliştiricilerin, müşterileri nezdinde banka ya da ödeme kuruluşu ve elektronik para kuruluşu gibi ödeme hizmeti sağlayıcısı adlarını ya da banka/ödeme hizmeti sağlayıcısı gibi faaliyet gösterdiklerini ya da banka/ödeme hizmeti sağlayıcısı gibi mevduat, katılım fonu ya da fon topladıkları izlenimini uyandıracak söz ve deyimleri kullanamayacaklarına yer verilmektedir.

Servis Bankası, Arayüz Geliştirici ve Müşteri Arasındaki Sözleşmesel İlişkiler

BDDK, Taslak Yönetmelik ile birlikte servis bankası, arayüz geliştirici ve bankacılık hizmetlerinden faydalanacak müşteri arasındaki ilişkiye dair de bir takım düzenlemeler getirmektedir.

Bu bağlamda, müşterinin hizmetlerden faydalanabilmesi için hem arayüz geliştirici, hem de servis bankası ile sözleşme imzalaması şartı getirilmektedir.

Taslak Yönetmelik’teki bu düzenleme ve arayüz geliştiricinin müşteri ile arasındaki sözleşmede yer alması gereken hususlar birlikte değerlendirildiğinde, BDDK’nın müşteri nezdinde bankacılık hizmetlerinin arayüz geliştirici tarafından verildiği izleniminin doğmasını net bir şekilde istemediği anlaşılmaktadır. Bu noktada white-label iş modellerinin ne şekilde müşteriye yansıyacağı noktasında BDDK’nın yaklaşımı önemli olacaktır.

Bankaların, Servis Modeli Bankacılığını Ek Prosedüre Gerek Olmadan Sunabilmesi

Taslak Yönetmelik’te bankalarınmevcut faaliyet izinleri çerçevesinde verebilecekleri hizmetleri faaliyet genişlemesi talebinde bulunmadan servis modeli bankacılığı yoluyla arayüz geliştiricilere sunabilecekleri düzenlenmektedir.

Bununla beraber, servis bankacılığı hizmeti sunacak bankaların hizmet vermeyi planladığı arayüz geliştiricisine ilişkin bilgilerle birlikte hangi bankacılık hizmetlerini kullandırmayı planladığını gösterecek şekilde, vereceği hizmetlerin kapsamı hakkında arayüz geliştirici ile sözleşme imzalamadan önce Kuruma yazılı bilgilendirmede bulunması zorunlu tutulmaktadır.

Servis Bankası ile Arayüz Geliştirici Arasındaki İlişkinin Çerçevesi

Bilindiği üzere Bankacılık Kanunu’nda “bankaların, mevduat veya katılım fonu kabulü, nakdî, gayrinakdî her cins ve surette kredi verme ve Bankacılık Kanunu’nun uygulamasında kredi olarak sayılan işlemler dışında kalan faaliyetlerini banka adına gerçekleştiren; ya da reklamının yapılması hariç olmak üzere mevduat veya katılım fonu kabulü dışındaki faaliyetlerinden herhangi birinin pazarlanması da dâhil gerçekleştirilmesinde bankaya yardımcı nitelikte hizmet veren kuruluşlar” destek hizmet kuruluşu olarak tanımlanmakta ve Bankaların Destek Hizmeti Almalarına İlişkin Yönetmelik ile bir takım şartlara tabi tutulmaktadır.

Taslak Yönetmelik’te, servis bankasının arayüz geliştiriciden hizmet almak yerine hizmet verdiği göz önünde bulundurulduğu belirtilerek, servis bankasının, aracılık faaliyeti için arayüz geliştiriciye herhangi bir ücret ödemesi yapmaması kaydıyla arayüz geliştiricinin servis bankası ile müşteri arasında sözleşme ilişkisinin kurulmasına veya bu sözleşme kapsamında Müşteriye sunulacak bankacılık hizmetlerine aracılık etmesinin, mevduat veya katılım fonu kabulü ile mevduat veya katılım fonu kabulüne yönelik pazarlama faaliyeti olarak ya da destek hizmeti alımı olarak kabul edilmeyeceği düzenlenmektedir.

İspat Yükümlülüğünün Servis Bankası Üzerinde Bırakılması

Taslak Yönetmelik ile müşterilerin hesabı üzerinden kendi bilgilerinin dışında işlem gerçekleştirildiğine ilişkin doğacak bir uyuşmazlıkta müşterinin bu yöndeki iddiası karşısında, söz konusu işlemlerin müşteri tarafından yapıldığını ve/veya müşterinin kusurlu olduğunu ispat yükümlülüğünün servis bankasında olduğu düzenlenmektedir.

Servis Bankası ile Arayüz Geliştirici Arasındaki Müşteri Bilgilerinin Paylaşılma Süreci

Servis bankası, müşteri bilgilerini arayüz geliştiriciye aktarabilmesi için Müşteri’nin bu yöndeki talep ya da talimatını almakla yükümlü tutulmaktadır. BDDK, aynı zamanda, alınacak talep ya da talimatın Sır Niteliğindeki Bilgilerin Paylaşılması Hakkında Yönetmelik’e uygun olarak alınması zorunlu kılmaktadır.

Servis Bankası ile Arayüz Geliştirici Arasındaki Hizmet Sözleşmesinin Taşıması Gereken Asgari Unsurlar

Taslak Yönetmelik’teki servis bankası ile arayüz geliştirici arasındaki hizmet sözleşmesinde yer alması gereken aşağıdaki asgari hükümler dikkate alındığında, BDDK’nın bu ilişkide servis bankasına arayüz geliştiricinin müşterileri ile olan ilişkisi bakımından bir nevi kontrol yükümlülüğü verdiği anlaşılmaktadır.

Bu kapsamda, servis bankası ile arayüz geliştirici arasında imzalanacak sözleşmede,

  • Arayüz geliştirici ile müşteri arasında kurulacak sözleşmede arayüz geliştiricinin faaliyet izni almış bir banka ya da ödeme hizmeti sağlayıcısı olmadığının açıkça vurgulanacağına,
  • Bankacılık hizmetlerinin servis bankası tarafından sunulduğunun belirtileceğine,
  • Hizmetlerin neler olduğuna ve servis bankasının sorumluluklarının belirtileceğine,
  • Servis bankası ile müşteri arasında geçerli olan sözleşme hükümlerine ve servis bankası hizmetlerinin diğer kullanım şartlarına ilişkin servis bankası internet sayfası adresine yer verilmesine,
  • Müşterinin servis bankasına talep ve şikayetlerini iletebilmesi için servis bankasınca sunulan müşteri hizmetlerinin internet sayfası adresi ile çağrı merkezi telefon numarasına yer verilmesine,
  • Arayüz geliştirici ile müşteri arasındaki tip sözleşmenin bir örneği ile servis bankası ile müşteri arasında kurulan tip sözleşmenin bir örneğine, arayüz geliştiricinin internet adresinin ana sayfasında görünecek şekilde yer verilmesi yükümlülüğüne yer verilmesine,
  • Arayüz geliştirici internet adresinin ana sayfasında görünecek şekilde Servis Bankası’nın logosu ve ismine yer verilmesine,
  • Kartlı ödeme aracı ihraç edilmesi halinde, söz konusu ödeme aracının üzerinde banka adı ve logosunun görünür bir şekilde yer almasına

ilişkin taahhütlere yer verilmesi gerektiği düzenlenmiştir.

Genel Değerlendirme

Taslak Yönetmelik ile getirilen servis modeli bankacılığı sayesinde bankacılık sektörünün diğer sektörler ile olan geçişkenliğinin artacağını söylemek mümkündür.

Bu geçişkenlik sayesinde bankalar müşteri porftföyünü genişletebilecekken, arayüz geliştiricisi konumunda olabilecek e-ticaret, perakende, havacılık, telekom vb. internet üzerinden kullancılarına ulaşabilen sektörler de müşteri sadakatini arttırmak için banka kaslarıyla hareket etme şansına sahip olabileceklerdir.

Bu doğrultuda, bankacılık hizmetlerinin daha da özgürleşeceğini ve müşterilere dokunduğu noktaların daha da artacağını söyleyebiliriz.

Ancak kanımızca Taslak Yönetmelik’in beklenmedik sonuçlar doğurma ihtimali de bulunmaktadır. Bunlardan en önemlisi, bankaların, servis bankacılığı üzerinden -6493 sayılı Kanun kapsamında bir ödeme hizmet sağlayıcısı olması nedeniyle- açık bankacılık hizmetlerini de verebileceği ihtimalde, 6493 sayılı Kanun kapsamında açık bankacılık faaliyetlerine ilişkin lisans almanın kıymetinin düşmesinin söz konusu olabilmesidir.

Zira, lisanssız şirketler açık bankacılık faaliyetleri için 6493 sayılı Kanun kapsamında lisans almak yerine servis bankaları ile anlaşarak herhangi katı bir regülasyona dahil olmadan kendilerini arayüz geliştirici olarak konumlanarak açık bankacılık hizmeti sunmayı değerlendirebileceklerdir.

Taslak Yönetmelik’te BDDK’nın servis bankalarının arayüz geliştiricilere vereceği hizmetlere ilişkin kullandıracağı API’lar ve açık bankacılık servisleri hakkında teknik kriterler ile usul ve esasları belirlemeye Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurulu’nu yetkili kıldığı dikkate alındığında, bu konuya ilişkin durumun Kurul’un yaklaşımı doğrultusunda şekillenebileceğini söylemek daha doğru olacaktır.

Yazarlar: Gökhan YükselYaşar K. Canpolat

KaynakCanpolat Legal